Trong bối cảnh thị trường tài chính chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), hàng loạt thách thức mới đe dọa trực tiếp đến ví tiền và tài sản số của hàng triệu người Việt. Năm 2025, hơn 8.000 tỷ đồng đã bị mất do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam, dù hệ thống tài chính số đã được gia cố bằng xác thực sinh trắc học, cảnh báo gian lận và nhiều lớp phòng vệ. Vậy khoảng trống nào vẫn tồn tại để các đường dây lừa đảo lợi dụng?
Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026: Tìm giải pháp cho niềm tin số
Diễn đàn "Digital Trust in Finance 2026 - Niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI", diễn ra ngày 12/5 tại Hà Nội, quy tụ hơn 1.000 đại biểu và hơn 30 chuyên gia trong nước và quốc tế, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Sự kiện được kỳ vọng trở thành không gian đối thoại đa chiều, tìm kiếm giải pháp tăng cường an toàn, minh bạch và củng cố niềm tin trong hệ sinh thái tài chính số.
Góc nhìn từ nhà báo Dương Ngọc Trinh
Đồng hành trong diễn đàn, nhà báo Dương Ngọc Trinh - gương mặt quen thuộc trong các chương trình như Bản tin Tài chính Kinh doanh, Vũ Trụ Đồng Tiền - mang đến góc nhìn thực tiễn về sự thay đổi của thông tin và thị trường dưới tác động của AI, các thách thức trong bảo vệ tài sản số và củng cố niềm tin người dùng.
AI làm thay đổi cách tiếp cận thông tin
Trước đây, nhiều người tin rằng "thấy tận mắt, nghe tận tai" là đủ để xác thực thông tin. Nhưng AI đang khiến điều đó sụp đổ khi có thể làm giả hình ảnh, giọng nói. Nhà báo Dương Ngọc Trinh cho biết: "Công nghệ phát triển không biên giới với tốc độ rất nhanh. Cách đây 30 tháng, chúng tôi mất 4 tuần để tạo phiên bản AI đấu trí với người thật, giờ đây mọi thứ chỉ cần một phần mềm và chiếc điện thoại."
Theo Khảo sát Nhận thức Rủi ro Toàn cầu 2025-2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), thông tin sai lệch và tin giả được xếp là rủi ro đáng lo ngại thứ 2 trong 2 năm tới, và thứ 4 trong tầm nhìn dài hạn 10 năm. Tuy nhiên, công chúng sẽ thích ứng: từ "thấy mới tin" sang "xác thực rồi mới tin".
Cơ hội cho báo chí
Nhà báo Dương Ngọc Trinh nhấn mạnh: "Thách thức không nổi trội bằng cơ hội. Sau một số điểm gãy của AI, trí tuệ thực của con người và người làm báo được phát huy đúng với báo chí nguyên bản: kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn và chịu trách nhiệm với thông tin." Tại VTVTimes, nơi chị làm việc, có 3 việc cần làm ngay: truy xuất thông tin, minh bạch quy trình sản xuất tin tức, và ứng dụng AI để kiểm chứng AI.
Rủi ro từ dữ liệu và sự chủ quan
Yếu tố khó kiểm soát nhất là dữ liệu để xử lý rủi ro từ nguồn. AI có thể hiểu bạn hơn cả người thân, nên vấn đề với nhà đầu tư không chỉ là kiểm soát lòng tham hay cảm xúc, mà là khả năng kiểm chứng các nguồn dữ liệu. Chị chia sẻ: "Rất may tôi chưa rơi vào tình huống rủi ro, nhưng sai lầm thường đến từ sự chủ quan. Trong thời đại số hóa, độ trễ đôi khi cần thiết, và lớp phòng thủ cổ xưa nhất là bản năng nghi ngờ cần được phát huy."
"Mỏ neo" cuối cùng cho niềm tin
Theo chị, "mỏ neo" không phải công nghệ hay KOL, mà là hệ thống xác thực đáng tin cậy như định danh số, chữ ký số và tổ chức - con người có khả năng chịu trách nhiệm pháp lý.
Bảo mật là yếu tố sống còn với doanh nghiệp
Nhà báo Dương Ngọc Trinh nhận định: "Bảo mật là yếu tố sống còn. Dữ liệu là tài sản lớn nhất trong thời đại số hóa." Hiện tồn tại hai cấp độ tư duy: xem bảo mật như lợi thế cạnh tranh hoặc chi phí bắt buộc. Theo khảo sát của IDC, doanh nghiệp Việt chỉ dành khoảng 15% ngân sách CNTT cho an ninh mạng, dù gần 90% đã tăng chi tiêu. Thiệt hại từ mã độc tống tiền vượt 10 triệu USD trong nửa đầu 2025, và gần như toàn bộ doanh nghiệp có mã độc "nằm vùng".
Với các quy định mới như Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ 2026, câu hỏi không còn là "đầu tư bao nhiêu" mà là "đầu tư đúng vào đâu" để giảm rủi ro và duy trì niềm tin khách hàng.
Chỉ số niềm tin số - "rating tín nhiệm mới"
Nhà báo Dương Ngọc Trinh cho rằng "Chỉ số niềm tin số" sẽ là "rating tín nhiệm mới" cho doanh nghiệp tài chính, dựa trên 4 yếu tố: minh bạch dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư, khả năng xử lý sự cố và trách nhiệm pháp lý.
Liên minh Niềm tin số: Bước đi cần thiết
Chị đánh giá cao Liên minh Niềm tin số - mô hình hợp tác đa bên giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng, báo chí, KOL nhằm chống tin giả và lừa đảo trực tuyến. "Niềm tin số không phải thước đo cảm xúc, mà là hạ tầng dữ liệu quan trọng để quản trị rủi ro trong truyền thông. Liên minh cần xây dựng bộ tiêu chuẩn xác thực nội dung số ở cấp quốc gia, triển khai hệ thống cảnh báo gian lận theo thời gian thực, và cơ chế chia sẻ dữ liệu rủi ro giữa các bên."
Nhà báo Dương Ngọc Trinh kỳ vọng "niềm tin" sẽ trở thành thước đo, góp phần thúc đẩy an toàn và phát triển bền vững của nền kinh tế và bảo an xã hội.
