Ngành xuất bản quốc tế đang chấn động trước sự sụp đổ của một thương vụ triệu đô. Theo AOL và The Bookseller, cuốn tiểu thuyết đầu tay Call Me, I’ll Hide the Body của tác giả Jerry Falade – từng được mua bản quyền với giá hơn 2 triệu USD – đã bị hủy phát hành sau khi giới xuất bản nghi ngờ tác phẩm được tạo ra với sự trợ giúp của AI.
Trang Deadline xác nhận tên sách là Call Me, I’ll Hide the Body, còn The Guardian nêu tên tác giả Jerry Falade. Theo thông tin từ The Bookseller, cuốn sách thuộc thể loại trinh thám ly kỳ pha chất hài hước đen tối. Hợp đồng xuất bản do Minotaur, một thương hiệu của St Martin’s Press thuộc Macmillan Mỹ, giành chiến thắng trong cuộc đấu giá có tới 14 nhà xuất bản tham gia. Tác phẩm dự kiến ra mắt vào năm 2028 và được xem là “con bài chủ lực” của đơn vị này. Người đại diện văn học Marc Gerald (Europa Content) dàn xếp thương vụ; còn tại thị trường Anh, Sandy Hodgman (Hodgman Literary) cũng nhận được những lời đề nghị trị giá hàng trăm nghìn USD sau một cuộc đấu thầu cạnh tranh.
Nghi vấn AI xuất hiện từ ba tuần trước
Điều đáng nói là những hoài nghi đã manh nha từ rất sớm. Một biên tập viên từng bày tỏ lo ngại rằng cuốn sách “có dấu hiệu cho thấy có thể đã sử dụng AI” ngay trong quá trình gửi bản thảo cho các nhà xuất bản. Khi đó, đại diện Marc Gerald khẳng định: “Chúng tôi đã cùng tác giả rà soát bản thảo cực kỳ chi tiết, thảo luận về trách nhiệm của người viết và cuối cùng vẫn tiếp tục quy trình gửi bản thảo.”
Europa Content, công ty của Gerald, cho biết họ không dùng phần mềm nhận diện AI để kiểm tra. “Tác giả rất minh bạch và đáng tin cậy. Hơn nữa, công nghệ hiện tại cũng chưa đủ độ tin cậy để chúng tôi có thể dựa vào đó”, Gerald nói. Tuy nhiên, mọi thứ thay đổi sau cuộc họp ngày 29/7. Công ty đại diện quyết định “chấm dứt hợp tác, vì chúng tôi cần sự tin tưởng tuyệt đối” và gửi email tới các nhà xuất bản: “Vấn đề này đặt ra nhiều câu hỏi về quyền tác giả và tác động của AI đối với ngành xuất bản, nhưng đó là chuyện của một dịp khác. Chúng tôi rất tiếc khi sự hào hứng ban đầu lại dẫn đến kết cục này.”
Tác giả phản bác và đưa ra bằng chứng
Trước làn sóng chỉ trích, Jerry Falade lên tiếng bảo vệ quá trình sáng tạo của mình. Anh nói với The Bookseller: “Cốt truyện, nhân vật, bối cảnh, sự hài hước, cấu trúc và giọng văn đều là của chính tôi. Tôi có các bản thảo được ghi lại theo mốc thời gian, các ghi chú viết tay và tin nhắn WhatsApp có ngày tháng cụ thể để chứng minh quá trình phát triển cuốn sách.”
Tác giả cũng chỉ trích việc nhiều người coi các chỉ số từ phần mềm phát hiện AI là bằng chứng cuối cùng. Anh cho biết đã thử nghiệm những đoạn văn từ các cuốn sách xuất bản năm 2012 và 2017 – thời điểm trước khi AI tạo sinh trở nên phổ biến – nhưng phần mềm vẫn xếp loại tới 98-99% khả năng do AI tạo ra. Theo Falade, chỉ trong vòng 6 giờ sau khi thông tin lan truyền, anh đã mất toàn bộ cơ hội hợp tác tại Mỹ, Anh, cùng các cơ hội chuyển ngữ và chuyển thể phim ảnh.
Người trong cuộc lên tiếng ủng hộ tác giả
Không phải tất cả những người đọc bản thảo đều tin vào cáo buộc sử dụng AI. Một biên tập viên từng tham gia đấu thầu cuốn sách chia sẻ: “Tôi đã đọc toàn bộ bản thảo và nhận thấy nó mắc phải những lỗi tương tự các tiểu thuyết đầu tay khác mà tôi từng mua bản quyền: vấn đề về nhịp độ, lối viết còn vụng về, hay đôi chỗ dùng phép ẩn dụ có phần gượng ép. Tuy nhiên, không có dấu hiệu nào cho thấy cuốn sách do AI viết.” Vị biên tập viên này cho biết các đồng nghiệp ở bộ phận kinh doanh, tiếp thị và truyền thông cũng có chung nhận định.
Hệ lụy về bản quyền trong kỷ nguyên AI
Dù còn nhiều tranh cãi, phía công ty đại diện vẫn có lý do để thận trọng. Nội dung do AI tạo ra về cơ bản được cho là sự tổng hợp từ nhiều tác phẩm khác đã được bảo hộ bản quyền. Nếu một cuốn sách chứa yếu tố AI, các nhà xuất bản và công ty điện ảnh có thể gặp rủi ro khi đăng ký bản quyền hay xác lập chuỗi quyền sở hữu rõ ràng. Điều này càng trở nên quan trọng khi chuyển thể phim, bởi các giao dịch mua bán quyền thường đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc tác phẩm.
Số phận của Call Me, I’ll Hide the Body hiện vẫn bất định. Theo Deadline, sẽ rất khó để vực dậy dự án, ngay cả khi có cam kết chắc chắn rằng tác giả tự viết toàn bộ nội dung. Vụ việc trở thành bài học lớn cho những nhà văn trẻ: nếu muốn theo đuổi con đường xuất bản truyền thống, hãy tránh xa các công cụ AI để không đánh mất sự tin tưởng của thị trường.
