Chiếc X-59, mẫu máy bay trình diễn công nghệ với phần mũi kéo dài đặc trưng, được phát triển nhằm thử nghiệm các giải pháp giảm tiếng nổ siêu thanh xuống mức tối thiểu. Chuyến bay lịch sử diễn ra vào ngày 5/6, hơn sáu tháng sau lần đầu tiên cất cánh.
Chinh phục Mach 1.1 sau hơn một giờ bay thử
Chuyến bay được thực hiện tại Căn cứ Không quân Edwards, bang California, một trong những trung tâm thử nghiệm hàng không nổi tiếng thế giới. Điều khiển chiếc X-59 là phi công của NASA Jim “Clue” Less. Máy bay cất cánh lúc 14h08 theo giờ miền Đông nước Mỹ và hạ cánh sau 81 phút hoạt động trên không. Trong suốt chuyến bay, X-59 đạt độ cao tối đa 13.228m. Máy bay cũng tăng tốc lên 713 dặm/giờ, tương đương 1.147 km/h, đạt vận tốc khoảng Mach 1.1, tức nhanh hơn tốc độ âm thanh 10%.
Tốc độ âm thanh không phải là một giá trị cố định mà thay đổi tùy theo nhiệt độ không khí. Ở mực nước biển, nơi không khí ấm hơn, tốc độ âm thanh vào khoảng 1.225 km/h. Khi lên độ cao lớn hơn với nhiệt độ thấp hơn, ngưỡng này cũng giảm xuống, cho phép X-59 vượt qua rào cản âm thanh ở vận tốc khoảng 1.147 km/h. Đây là lần đầu tiên chương trình Quesst của NASA chứng minh rằng chiếc máy bay thử nghiệm có thể hoạt động ổn định ở chế độ siêu thanh, mở đường cho các thử nghiệm phức tạp hơn trong tương lai.
Mục tiêu tiếp theo: Bay ở Mach 1.4 và độ cao 16,7km
NASA cho biết đội ngũ phát triển sẽ không dừng lại ở thành công ban đầu. Chỉ vài ngày sau chuyến bay lịch sử này, X-59 dự kiến sẽ thực hiện chuyến bay đầu tiên trong điều kiện nhiệm vụ thực tế. Ở lần thử nghiệm tiếp theo, máy bay sẽ được đẩy lên tốc độ Mach 1.4, tương đương khoảng 1.700 km/h, đồng thời đạt độ cao khoảng 16.764m.
Đây chính là các thông số hoạt động tiêu chuẩn mà X-59 sẽ sử dụng khi bay qua nhiều khu dân cư trên khắp nước Mỹ trong giai đoạn thử nghiệm tiếp theo. Mục tiêu của các chuyến bay này không phải để lập kỷ lục tốc độ, mà nhằm thu thập dữ liệu về cách con người cảm nhận âm thanh phát ra từ máy bay siêu thanh thế hệ mới. NASA kỳ vọng người dân sẽ chỉ nghe thấy một tiếng “bụp” nhẹ thay vì tiếng nổ vang trời đặc trưng của các máy bay siêu thanh trước đây.
Chìa khóa hồi sinh ngành hàng không siêu thanh
Một trong những nguyên nhân chính khiến các chuyến bay siêu thanh thương mại biến mất là tiếng nổ siêu thanh (sonic boom). Khi máy bay vượt qua tốc độ âm thanh, các sóng xung kích tạo ra tiếng nổ cực lớn có thể làm rung cửa kính, gây khó chịu cho người dân và thậm chí ảnh hưởng đến tài sản bên dưới. Năm 1973, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã cấm các chuyến bay siêu thanh trên đất liền nhằm bảo vệ cộng đồng khỏi những tiếng nổ này. Quy định đó gần như đặt dấu chấm hết cho tham vọng phát triển thị trường vận tải hành khách siêu thanh tại Mỹ.
NASA tin rằng X-59 có thể thay đổi hoàn toàn cục diện. Là trung tâm của chương trình Quesst (Quiet Supersonic Technology – Công nghệ siêu thanh yên tĩnh), X-59 được thiết kế với hình dáng khí động học đặc biệt để phân tán sóng xung kích. Thay vì tạo ra tiếng nổ lớn như những chiếc Concorde trước đây, máy bay chỉ phát ra âm thanh nhẹ nhàng giống tiếng đóng cửa xe hơi từ xa. Nếu công nghệ này chứng minh được hiệu quả trong thực tế, NASA sẽ chia sẻ dữ liệu thu thập được với các cơ quan quản lý hàng không của Mỹ và quốc tế. Những dữ liệu đó có thể trở thành nền tảng để xây dựng các tiêu chuẩn tiếng ồn hoàn toàn mới, từ đó cho phép các chuyến bay siêu thanh thương mại hoạt động trở lại trên đất liền.
Lockheed Martin và NASA tăng tốc thử nghiệm
Chiếc X-59 được chế tạo bởi bộ phận phát triển tiên tiến Skunk Works của công ty Lockheed Martin, đơn vị nổi tiếng với nhiều chương trình máy bay quân sự bí mật và đột phá trong lịch sử hàng không Mỹ. Trong những tháng gần đây, chương trình thử nghiệm đã được đẩy nhanh đáng kể. Kể từ chuyến bay đầu tiên vào ngày 28/10/2025, đội ngũ phát triển đã liên tục mở rộng phạm vi thử nghiệm và tích lũy thêm số giờ bay.
Theo Giám đốc NASA Jared Isaacman, nhóm dự án đã đạt được những tiến bộ vượt bậc trong thời gian ngắn. Ông cho biết chỉ trong vòng 90 ngày gần nhất, X-59 đã thực hiện 16 chuyến bay thử nghiệm và xây dựng được nhịp độ thử nghiệm ổn định. Thành công này là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa NASA và Lockheed Martin Skunk Works.
Với lần đầu tiên vượt qua tốc độ âm thanh thành công, X-59 có thể mở ra chương mới cho ngành hàng không dân dụng toàn cầu, nơi hành khách một lần nữa có cơ hội bay từ New York đến Los Angeles hoặc từ bờ Đông sang bờ Tây nước Mỹ chỉ trong vài giờ, nhưng không còn phải đánh đổi bằng những tiếng nổ siêu thanh gây tranh cãi như trước đây.
