Thực tế, những hình ảnh và video được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một xu thế công nghệ mới, mang lại nhiều ứng dụng tích cực. Tuy nhiên, đi kèm với đó là không ít rủi ro khi chúng bị sử dụng cho những mục đích sai trái, vi phạm pháp luật như xâm phạm quyền riêng tư, lừa đảo, thao túng dư luận hay gian lận danh tính. Chính vì thế, việc kiểm soát chặt chẽ là rất cần thiết để phòng ngừa những nguy cơ tiềm ẩn.
Quy định pháp lý về trách nhiệm triển khai AI
Hiện nay, Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 tại Việt Nam đã quy định rõ trách nhiệm của "bên triển khai" – tức các tổ chức, cá nhân sử dụng hệ thống AI trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại hoặc cung cấp dịch vụ (không bao gồm mục đích cá nhân, phi thương mại). Cụ thể, khoản 4 Điều 11 của luật này yêu cầu: Bên triển khai phải bảo đảm rằng âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bởi AI nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật.
Đây là những quy định cần thiết và hầu hết các "bên triển khai" đã sớm tuân thủ. Tuy nhiên, trên mạng xã hội vẫn xuất hiện không ít hình ảnh do người dùng cá nhân, phi thương mại đăng tải, gây nhầm lẫn và sai lệch thông tin. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cần tăng cường hơn nữa các quy định về dán nhãn bắt buộc và kiểm soát đối với tất cả những ai sử dụng hình ảnh AI.
Nghị định xử phạt vi phạm trên không gian mạng
Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Đáng chú ý, nghị định này bao gồm các quy định xử phạt đối với hành vi vi phạm trách nhiệm khi sử dụng dịch vụ mạng xã hội. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 tới đây, được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để chấn chỉnh nhiều vi phạm đang diễn ra trên không gian mạng, đặc biệt là các mạng xã hội. Thực tế, mạng xã hội đang bị nhiều cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp khai thác để thu lợi bất chấp, do đó cần nhanh chóng chấn chỉnh.
Vai trò của cơ quan chức năng và ý thức người dân
Tuy nhiên, để các cơ sở pháp lý thực sự tạo ra chuyển biến tích cực, vai trò thực thi của các cơ quan chức năng là vô cùng quan trọng. Song song với quy định pháp lý, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ của các cơ quan chức năng khi vi phạm đang dần gây ra nhiều hệ lụy. Bên cạnh đó, mỗi người dân cũng cần nâng cao ý thức và hiểu biết pháp luật khi sử dụng nội dung từ AI cũng như khi hoạt động trên mạng xã hội, bởi những vi phạm giờ đây có thể phải trả một cái giá không nhỏ.
