Alan Turing, nhà toán học người Anh nổi tiếng với công lao giải mã Enigma của Đức Quốc xã trong Thế chiến II, được cho là đã giúp kết thúc chiến tranh sớm hơn hai năm và cứu sống hàng triệu người. Ông cũng được công nhận là cha đẻ của khoa học máy tính hiện đại và là người tiên phong trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, ít người biết rằng Turing còn là một nhà văn tài năng, sáng tạo và hài hước, theo Sarah Dillon, giáo sư văn học Anh tại Đại học Cambridge.
Khám phá bản thảo truyện ngắn của Alan Turing
Gần đây, bà Sarah Dillon đã sao chép lại một truyện ngắn dang dở của Turing mang tựa đề Pryce's Buoy, dài khoảng 1.000 từ trên 6 trang giấy, hiện được lưu giữ tại kho lưu trữ của Đại học Cambridge. Trước đó, một số cuốn sách và tiểu sử đã trích dẫn một phần từ bản viết tay, nhưng toàn bộ tác phẩm vốn khó đọc vì nét chữ. Câu chuyện đột ngột kết thúc với dòng chữ: "Ron sẽ không làm vậy". Tiến sĩ Dillon cho biết những trang còn lại đã thất lạc.
Bối cảnh sáng tác và nội dung truyện
Năm 1952, Turing bị kết tội vì đồng tính luyến ái (Anh chỉ bắt đầu phi hình sự hóa hành vi này vào năm 1967). Bản án khiến ông mất quyền tiếp cận thông tin mật mã. Tiến sĩ Dillon tin rằng Turing đã viết Pryce's Buoy sau khi bị bắt, vào cuối năm 1952 hoặc đầu năm 1953. Truyện kể về Ron Miller, một người bán dâm thuộc tầng lớp lao động, và Alec Pryce, một nhà khoa học đồng tính nổi tiếng với phát minh từ nhỏ. "Nhân vật Alec rõ ràng là một tạo tác đậm tính tự truyện đại diện cho chính Turing", bà Dillon nhận xét trong thông cáo báo chí.
Cuộc đời và di sản sau án tù
Turing qua đời ngày 7/6/1954 ở tuổi 41 do ngộ độc xyanua. Khi đó, đóng góp của ông với tư cách nhà giải mã trong Thế chiến II vẫn là bí mật. Một điều tra viên kết luận Turing tự sát "trong tình trạng mất cân bằng tâm trí", nhưng nhiều học giả tranh luận rằng có thể ông chết do tai nạn. Mãi đến năm 2009, chính phủ Anh mới chính thức xin lỗi, với Thủ tướng Gordon Brown mô tả cách đối xử với Turing là "kinh hoàng" và "hoàn toàn bất công".
Theo Tiến sĩ Dillon, Pryce's Buoy mang đến góc nhìn khác về những năm cuối đời của Turing: "Dường như ông vẫn đi du lịch, duy trì các mối quan hệ và gặp gỡ bạn bè ngay cả sau khi bị kết án". Tác phẩm này cho thấy một khía cạnh sáng tạo và nhạy cảm ít ai biết của thiên tài toán học, người đã dự đoán trước tương lai của trí tuệ nhân tạo từ năm 1950, trước khi thuật ngữ "AI" ra đời năm 1956.
