Nhiều kỹ sư phần mềm đang phải đối mặt với sự thay đổi sâu sắc khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tham gia vào quá trình phát triển phần mềm. Matt, một kỹ sư giấu tên vì lo ngại ảnh hưởng công việc, cho biết: “Tôi đang chủ động giữ cho lưỡi rìu của mình luôn sắc bén”. Sáu tháng qua, công việc của anh chuyển từ lập trình, giải quyết vấn đề và thiết kế kiến trúc phần mềm sang rà soát mã do AI tạo ra. Lo ngại kỹ năng bị mai một, anh cố hạn chế dùng AI bất cứ khi nào có thể.
Nghề nghiệp từng được xem là bảo chứng
Nghề kỹ sư phần mềm, vốn có thể mang lại thu nhập hơn 200.000 USD mỗi năm, từng được xem là lựa chọn nghề nghiệp gần như chắc chắn. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, năm 2022 có khoảng 1,5 triệu người làm nghề này với thu nhập gấp đôi mức lương trung vị toàn quốc. Tuy nhiên, kể từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, hơn 600.000 lao động công nghệ tại Mỹ đã mất việc, theo Layoffs.fyi. Dữ liệu từ Fed New York cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của cử nhân khoa học máy tính tăng từ 6,1% lên 7% trong năm 2024, trong khi tỷ lệ làm việc dưới trình độ đào tạo vượt 19%.
Google cho biết 75% mã của công ty hiện được tạo với sự hỗ trợ của AI. Trước thực tế đó, nhiều kỹ sư đang quay lại củng cố kiến thức nền tảng, học kỹ năng mới để tránh bị đào thải, tìm đến hành động tập thể nhằm đòi hỏi sự bảo vệ tốt hơn, thậm chí cân nhắc rời bỏ ngành.
Thích ứng thay vì bỏ cuộc
George Dover, kỹ sư phần mềm có sáu năm kinh nghiệm tại Portland, Oregon, từng phải làm giáo viên mẫu giáo dạy thay trong thời gian tìm việc sau khi bị Intuit Mailchimp sa thải cuối năm 2024. “Rất khó buông bỏ thứ đã trở thành một phần lớn trong con người mình suốt nhiều năm”, anh nói.
Theo Teeselink, ngày càng nhiều người không có nền tảng kỹ thuật cũng có thể viết mã nhờ AI, làm tăng tổng sản lượng phần mềm và tạo thêm nhu cầu đối với những kỹ sư đủ khả năng kiểm chứng sản phẩm. Việc tìm lỗ hổng, hiểu lỗi và đánh giá bảo mật vẫn đòi hỏi chuyên môn mà người không biết lập trình khó có được.
Shriram Krishnamurthi, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Brown, cho rằng còn quá sớm để kết luận về tương lai nghề nghiệp, bởi AI chỉ mới bắt đầu tạo ra mã chất lượng cao trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, nhu cầu rà soát mã có thể làm phân hóa lực lượng lao động.
Từ lời kêu gọi học lập trình đến nỗi lo mất nghề
Hơn một thập kỷ trước, “hãy học lập trình” từng là lời khuyên phổ biến. Năm 2013, Tổng thống Barack Obama thúc đẩy sáng kiến Computer Science for All trị giá 4 tỷ USD. Sam, một cư dân Los Angeles, chuyển sang nghề này khoảng một thập kỷ trước nhưng nay cho rằng AI đang lấy đi “phần sáng tạo và thú vị nhất” của công việc, chỉ để lại nhiệm vụ rà soát những đoạn mã mình không viết. Anh sợ một đợt sa thải sẽ buộc mình cạnh tranh với lực lượng nhân tài dôi dư từ Google, Amazon hay Netflix.
Số sinh viên đăng ký ngành khoa học máy tính tại các trường đại học bốn năm giảm 8,1%, còn bậc sau đại học giảm 14% trong năm học 2025 - 2026, theo National Student Clearinghouse.
Tìm sức mạnh từ hành động tập thể
Kaitlin Cort rời bỏ công việc sau khi chứng kiến AI định hình lại vai trò của mình. Cô thành lập What We Will, một trung tâm hỗ trợ lao động công nghệ đối phó với sa thải, thương lượng trợ cấp, nâng cao kỹ năng và tổ chức công đoàn. Theo Cort, làn sóng sa thải cùng nỗi lo về AI đang thúc đẩy sự quan tâm đến hành động tập thể. Trung tâm nhận ít nhất 10 đơn đề nghị hỗ trợ mỗi ngày, trong khi ngày càng nhiều lao động tìm hiểu việc thành lập công đoàn.
Trong khi tương lai còn nhiều bất định, các kỹ sư phần mềm đang thử mọi cách để giành lại quyền chủ động: học cách làm việc cùng AI, giữ vững kiến thức nền tảng và tìm sức mạnh từ cộng đồng. Với họ, thích ứng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện để tiếp tục tồn tại trong một ngành nghề đang thay đổi từng ngày.
