Từ ngày 1/7/2026, những người làm việc trong các dự án trí tuệ nhân tạo (AI) và chip bán dẫn tại Việt Nam sẽ được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm liên tục. Chính sách này được quy định tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP, hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, với các điều khoản cụ thể tại Điều 41 và Điều 42.
Đối tượng và điều kiện miễn thuế
Theo nghị định, hai nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi gồm: nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao và nhân lực công nghệ cao. Thời gian miễn thuế được tính từ tháng phát sinh thu nhập được miễn, kéo dài tối đa 5 năm liên tục.
Đối với nhóm công nghiệp công nghệ số, thu nhập được miễn phải đến từ các dự án trong khu công nghệ số tập trung, dự án nghiên cứu và phát triển hoặc sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, bao gồm chip bán dẫn, hệ thống trí tuệ nhân tạo, hoặc hoạt động đào tạo nhân lực công nghiệp công nghệ số.
Với nhóm công nghệ cao, điều kiện là làm nghiên cứu và phát triển công nghệ thuộc Danh mục công nghệ cao ưu tiên hoặc Danh mục công nghệ chiến lược theo Quyết định 23/2026/QĐ-TTg. Trong đó, AI đứng đầu danh sách công nghệ chiến lược, cùng với dữ liệu lớn, điện toán đám mây, IoT, bán dẫn và công nghệ lượng tử.
Phân biệt với các ưu đãi thuế khác
Cần phân biệt chính sách này với một điều khoản khác trong cùng nghị định. Điều 35 miễn thuế cho thu nhập từ thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhưng không giới hạn thời gian 5 năm. Trong khi đó, ưu đãi tại Điều 41 và 42 chỉ áp dụng cho tiền lương, tiền công và có giới hạn thời gian rõ ràng là 5 năm.
Cơ sở pháp lý và mục tiêu chiến lược
Chính sách này bắt nguồn từ Nghị quyết 57-NQ/TW do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ngày 22/12/2024, văn kiện xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu" của quốc gia. Nghị quyết này thẳng thắn chỉ ra điểm yếu: nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, Việt Nam "chưa làm chủ được công nghệ chiến lược, công nghệ cốt lõi", đồng thời đặt mục tiêu chi cho nghiên cứu và phát triển đạt 2% GDP.
Từ đó, một loạt luật ra đời trong năm 2025, gồm Luật Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Công nghệ cao, Luật Trí tuệ nhân tạo. Nghị định 253/2026 là công cụ thuế để hiện thực hóa các luật này.
Đánh giá từ chuyên gia
Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Công ty Cổ phần AIZ, nhận định việc miễn thuế 5 năm gửi đi thông điệp rằng Nhà nước coi nhân lực công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, dữ liệu và đổi mới sáng tạo, là lực lượng chiến lược cho tăng trưởng quốc gia.
So sánh với chính sách thuế của các nước châu Á
Việt Nam không phải nước duy nhất trong khu vực dùng thuế để cạnh tranh nhân tài công nghệ, nhưng cách tiếp cận có khác biệt đáng chú ý. Dưới đây là bảng so sánh chính sách thuế thu hút nhân tài công nghệ của các nước châu Á:
- Trung Quốc (Vùng Vịnh Lớn): Hoàn thuế thu nhập cá nhân cho nhân tài nước ngoài, Hong Kong, Macau thuộc danh mục "cao cấp" hoặc "khan hiếm". Hoàn phần thuế vượt 15% thu nhập chịu thuế, trần 5 triệu nhân dân tệ một năm (khoảng 17,9 tỷ đồng).
- Hàn Quốc: Thuế suất cố định 19% (thực nhận 20,9% gồm thuế địa phương) cho người nước ngoài là kỹ sư, nhà nghiên cứu, áp dụng tới 20 năm.
- Malaysia: Đặc khu Iskandar, Johor-Singapore áp dụng thuế suất cố định 15% trong 10 năm cho lao động tri thức đạt điều kiện lương tối thiểu 20.000 RM một tháng (khoảng 117 triệu đồng).
- Singapore: Không có ưu đãi thuế cá nhân riêng, nhưng khấu trừ 400% chi phí đầu tư AI cho doanh nghiệp.
- Việt Nam: Miễn 100% thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm liên tục cho cả người Việt Nam và chuyên gia nước ngoài làm dự án đủ điều kiện.
Khác biệt lớn nhất nằm ở đối tượng. Hàn Quốc và Trung Quốc thiết kế ưu đãi gần như chỉ để hút chuyên gia từ nước ngoài, không áp dụng cho công dân bản địa dù họ có bằng cấp hay kinh nghiệm quốc tế tương đương. Nghị định 253/2026 của Việt Nam không phân biệt quốc tịch, áp dụng chung cho mọi cá nhân đủ điều kiện, tức vừa nhắm giữ chân người trong nước vừa mời gọi chuyên gia nước ngoài.
Thách thức và triển vọng
Tuy nhiên, văn bản hiện tại chưa nêu rõ tiêu chí xác định thế nào là "nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao", trong khi các nước như Malaysia hay Hàn Quốc đặt ra điều kiện định lượng cụ thể như mức lương tối thiểu hay bằng cấp. Phần định nghĩa chi tiết nhiều khả năng nằm ở thông tư hướng dẫn sắp tới, và đây sẽ là yếu tố quyết định chính sách có đi vào thực tế trơn tru hay không.
Chính sách tương tự ở Trung Quốc từng bị tạm dừng năm 2022 do áp lực ngân sách trong đại dịch, trước khi được khôi phục và gia hạn đến hết năm 2027. Đó là lời nhắc rằng ưu đãi thuế cho nhân tài công nghệ, dù có mục tiêu rõ ràng, vẫn phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách dài hạn của mỗi quốc gia.
Nghị định 253/2026/NĐ-CP áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, và các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công liên quan sẽ được khấu trừ, quyết toán theo hướng dẫn tại Điều 50 và Điều 51 của nghị định.
