Iran học hỏi từ chiến trường Ukraine, đẩy mạnh UAV và AI khiến Mỹ lao đao
Hơn 300 bài nghiên cứu quân sự của Iran, được công bố trong 5 năm qua trên khoảng 12 ấn phẩm quốc phòng, đã hé lộ cách nước này theo dõi sát sao chiến sự Ukraine để rút ra bài học chiến lược. Những tài liệu này, do Financial Times tổng hợp và phân tích, cho thấy Tehran tập trung phát triển máy bay không người lái (UAV) và trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời hiện đại hóa năng lực tác chiến mạng, tạo ra thách thức đáng kể cho Mỹ và các đồng minh.
Bài học từ Ukraine được áp dụng vào huấn luyện và chiến thuật
Ông Hossein Dadvand, một chỉ huy có tuổi công tác tại học viện quân sự ở phía bắc Tehran, là một trong những sĩ quan dành nhiều thời gian nghiên cứu cuộc chiến tại Ukraine. Trong một bài viết đăng trên tạp chí quốc phòng uy tín của Iran cách đây 2 năm, ông kêu gọi tăng cường đầu tư vào UAV, xây dựng lực lượng linh hoạt hơn, và điều chỉnh cách huấn luyện. Ông cũng nhấn mạnh cần đưa AI vào vũ khí trong tương lai.
"Cuộc chiến Nga, Ukraine là một trong những trường hợp chúng tôi nghiên cứu rất kỹ", ông Dadvand chia sẻ. "Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc sử dụng rộng rãi máy bay không người lái cỡ nhỏ và trí tuệ nhân tạo." Năm ngoái, tại sự kiện khai trương một trường bắn, ông tiết lộ Tehran đã cập nhật giáo trình và phương pháp huấn luyện dựa trên kinh nghiệm từ chiến sự này.
300 nghiên cứu phản ánh tư duy chiến lược và điểm yếu cần khắc phục
Các bài viết được đăng tải công khai trên những tạp chí liên kết với học viện đào tạo sĩ quan của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và quân đội chính quy. Tác giả bao gồm chỉ huy cấp cao, sĩ quan và học giả, với mục đích học tập quân sự và thăm dò ý tưởng. Nicole Grajewski, chuyên gia về Iran tại Sciences Po ở Paris, nhận định: "Đây là cách đưa ra ý tưởng để thăm dò phản ứng. Một số ý tưởng sau đó sẽ được tiếp nhận và dẫn đến điều chỉnh."
Các tài liệu cũng phản ánh lo ngại về điểm yếu của Iran trước xung đột với Israel và Mỹ. Trong một bài viết năm 2023, hai chỉ huy Kioumars Heydari và Abdolali Pourshasb bày tỏ quan ngại về hạn chế trong chuẩn bị trước các "mối đe dọa mới nổi" và kêu gọi cải tổ diễn tập, mua sắm vũ khí dựa trên công nghệ tiên tiến như UAV, laser và nền tảng không gian.
Chiến lược UAV giá rẻ của Iran tạo áp lực chi phí khổng lồ cho Mỹ
Thực tế chứng minh các đề xuất của Iran đã đúng. Theo New York Times, chiến lược sử dụng UAV giá rẻ như Shahed-136, với chi phí khoảng 35.000 USD mỗi chiếc, đã tạo ra tác động đáng kể lên cán cân chi phí trong xung đột hiện đại. Để đánh chặn, Mỹ thường phải sử dụng đạn tên lửa có giá từ hàng trăm nghìn đến hàng triệu USD, dẫn đến chênh lệch lớn.
Trong nhiều trường hợp, quy trình tác chiến yêu cầu phóng ít nhất 2 tên lửa, đẩy chi phí lên tới 4,2 triệu USD với tên lửa SM 2 hoặc khoảng 8 triệu USD với hệ thống Patriot. Điều này khiến mỗi lần đánh chặn trở thành bài toán kinh tế bất lợi, với tổng chi phí ước tính lên tới 25-35 tỷ USD, phần lớn dành cho đạn đánh chặn.
Khai thác điểm yếu trong cấu trúc phòng thủ của Mỹ
Iran thường triển khai nhiều UAV cùng lúc, tạo ra đợt tấn công bão hòa với thiết bị bay thấp, quy mô lớn, khó phát hiện và đánh chặn. Cách tiếp cận này khai thác khoảng trống trong đầu tư quốc phòng của Mỹ, vốn ưu tiên giải pháp chính xác nhưng đắt đỏ. Tom Karako, Giám đốc Dự án Phòng thủ Tên lửa tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cảnh báo: "Điều khiến tôi lo ngại là chúng ta sẽ cạn kiệt những hệ thống này, không phải vì không đủ khả năng chi trả, mà vì chúng có thể hết trước khi kịp bổ sung."
Các nghiên cứu của Iran cũng đề cập đến cách kiểm soát eo biển Hormuz, phản ánh tư duy chiến lược toàn diện. Afshon Ostovar, chuyên gia về quân đội Iran, nhận định các tạp chí quốc phòng là nguồn giúp dự đoán hành động của Tehran trong tình huống cụ thể.
