Cho đến nay, cả nước đã hoàn thành gần 3.350km đường cao tốc. Những tuyến đường đưa vào khai thác hiệu quả đã góp phần thay đổi diện mạo nhiều miền quê, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, tăng liên kết vùng, giảm chi phí logistics, ùn tắc và tai nạn giao thông.
Hàng loạt dự án ở nhiều lĩnh vực cán đích
Ông Lâm Văn Hoàng, Chánh Văn phòng Bộ Xây dựng, cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước đã hoàn thành, đưa vào khai thác 395km đường bộ cao tốc, gồm các đoạn: Quảng Ngãi-Hoài Nhơn (88km), Hoài Nhơn-Quy Nhơn (70km), Quy Nhơn-Chí Thạnh (62km), Chí Thạnh-Vân Phong (48km), Biên Hòa-Vũng Tàu (54km), Hậu Giang-Cà Mau (73km). Tính đến nay, tổng chiều dài đường cao tốc đã đưa vào sử dụng đạt 3.345km.
Bên cạnh đó, cả nước đã xây dựng mới 219km tuyến tránh đường Hồ Chí Minh và nâng cấp, cải tạo 212km quốc lộ. Ông Lâm Văn Hoàng nhấn mạnh: “Bộ Xây dựng cũng đã triển khai nghiên cứu, lập, hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư mở rộng các đoạn tuyến cao tốc bắc-nam phía đông; làm việc với các tỉnh, thành phố liên quan để thống nhất phương án nghiên cứu đầu tư đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô Hà Nội, hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi để đề xuất Chính phủ trình Quốc hội; làm việc với các tỉnh để thống nhất một số nội dung nghiên cứu, công tác chuẩn bị đầu tư dự án đường bộ cao tốc bắc-nam phía tây đoạn Pleiku-Buôn Ma Thuột-Gia Nghĩa.”
Theo quy hoạch các địa phương và định hướng quy hoạch mạng lưới đường bộ, tuyến đường bộ ven biển có tổng chiều dài 2.870km, quy mô tối thiểu đường cấp III, IV. Hiện đã đưa vào khai thác khoảng 1.700km; đang thi công xây dựng khoảng 400km; đang chuẩn bị đầu tư khoảng 770km.
Lĩnh vực đường sắt và hàng không
Về đường sắt, Bộ Xây dựng đang triển khai các dự án cải tạo, nâng cấp đoạn Hà Nội-Vinh, Vinh-Nha Trang; thi công cầu đường sắt Đuống; dự án đường sắt đèo Khe Nét; dự án cầu đường sắt Cẩm Lý Km24+134 thuộc tuyến Kép-Hạ Long sẽ hoàn thành trong năm nay; riêng dự án cải tạo khu gian Hòa Duyệt-Thanh Luyện hoàn thành năm 2028. Bộ Xây dựng đã tích cực đôn đốc, chỉ đạo các đơn vị đẩy nhanh tiến độ đối với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam và dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng.
Đối với lĩnh vực hàng không, các dự án trọng điểm như Cảng Hàng không quốc tế Long Thành (giai đoạn 1), Gia Bình, Phú Quốc và Cảng Hàng không Cà Mau được Bộ Xây dựng thường xuyên theo dõi, cập nhật tình hình thực hiện, tổ chức kiểm điểm tiến độ, tổng hợp khó khăn, vướng mắc và tham mưu giải pháp xử lý; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư để đôn đốc triển khai theo chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.
Dự án hàng hải và đường thủy
Tại các dự án hàng hải và đường thủy, Bộ Xây dựng đang triển khai rà soát, hoàn thiện quy hoạch theo hướng tích hợp, liên kết chặt chẽ giữa hàng hải và đường thủy nội địa; ưu tiên đầu tư các cảng cửa ngõ, luồng tuyến trọng điểm; đẩy nhanh tiến độ hoàn thành, bảo đảm chất lượng các dự án cảng biển như: Bến cảng Gemalink giai đoạn 2, Bến cảng Cái Mép Hạ, Bến cảng Liên Chiểu, Bến cảng số 7, 8, 9, 10 Lạch Huyện, Bến cảng Hòn Khoai…; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao năng lực địa phương.
Giải ngân vốn đầu tư công thấp
Trong 6 tháng vừa qua, lần đầu tiên kết quả giải ngân vốn đầu tư công của Bộ Xây dựng thấp hơn mức bình quân chung của cả nước, đòi hỏi ngành cần tập trung nhiều giải pháp để đạt mục tiêu kế hoạch năm nay.
Ông Trần Minh Phương, Vụ trưởng Kế hoạch-Tài chính cho biết, năm 2026, Bộ Xây dựng được Thủ tướng Chính phủ giao tổng kế hoạch vốn gần 137.300 tỷ đồng. Căn cứ thực tiễn triển khai, Vụ Kế hoạch-Tài chính đã tham mưu Bộ trưởng báo cáo cấp có thẩm quyền điều chỉnh kế hoạch đầu tư công năm 2026 gồm: điều chuyển 10.825 tỷ đồng kế hoạch năm 2026 của dự án đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam cho 15 địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam để thực hiện 16 dự án độc lập bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; điều chỉnh giảm gần 80.000 tỷ đồng kế hoạch năm 2026 của hai dự án đường sắt tốc độ cao trên trục bắc-nam (44.522 tỷ đồng) và đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng (35.396 tỷ đồng).
Theo ông Phương: “Khi được chấp thuận điều chỉnh, tổng kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng phải giải ngân gần 46.555 tỷ đồng (gồm gần 43.099 tỷ đồng kế hoạch giao và 3.455 tỷ đồng vốn kéo dài). Theo tổng hợp từ các đơn vị, đến hết tháng 6/2026, các chủ đầu tư thuộc Bộ Xây dựng giải ngân gần 10.300 tỷ đồng, đạt gần 23% kế hoạch, thấp hơn mức giải ngân bình quân chung vốn ngân sách Trung ương cả nước (29,3%). Theo rà soát, khả năng giải ngân kế hoạch năm 2026 của các chủ đầu tư, ngoài số vốn đang báo cáo cấp có thẩm quyền điều chỉnh giảm của 2 dự án đường sắt, một số dự án tiềm ẩn nguy cơ không hoàn thành giải ngân hết kế hoạch khoảng 3.964 tỷ đồng. Về phía các chủ đầu tư khác thuộc địa phương, tổng giá trị giải ngân tính đến hết tháng 6 đạt 242 tỷ đồng, tương đương hơn 20% kế hoạch.”
Giải pháp đẩy nhanh giải ngân
Để đẩy nhanh kế hoạch hoàn thành mục tiêu giải ngân năm 2026, lãnh đạo Bộ Xây dựng đề nghị các chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện thủ tục để khởi công 3 dự án: hầm Cù Mông trong tháng 7/2026; hành lang đường thủy logistics phía nam và dự án nâng cấp 3 tuyến Quốc lộ 53, 62, 91B trong quý IV/2026. Bộ cũng yêu cầu các chủ đầu tư/ban quản lý dự án nâng cao trách nhiệm rà soát khả năng giải ngân kế hoạch năm 2026 các dự án chuyển tiếp để giải ngân số vốn được bố trí, ngoại trừ số vốn hết nhiệm vụ chi.
Lãnh đạo Bộ Xây dựng yêu cầu: “Dự án chậm giải ngân, không bảo đảm tiến độ hoàn thành theo yêu cầu sẽ không được điều chỉnh giảm kế hoạch năm. Kết quả giải ngân các dự án sẽ làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ tập thể, cá nhân theo quy định. Thủ trưởng các chủ đầu tư chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Bộ trưởng nếu không hoàn thành mục tiêu giải ngân hoặc để xảy ra thất thoát, lãng phí; đẩy nhanh tiến độ phải gắn liền với bảo đảm chất lượng công trình.”
Đối với các dự án chậm giải phóng mặt bằng, Bộ trưởng Xây dựng đã có văn bản đề nghị lãnh đạo các địa phương quan tâm chỉ đạo, các chủ đầu tư cần chủ động, tích cực phối hợp địa phương để giải quyết dứt điểm; các cơ quan liên quan sớm bàn giao mốc, ranh giới giải phóng mặt bằng để địa phương triển khai, nhất là tại các vị trí ga thuộc dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng.
Thẳng thắn chỉ ra một số hạn chế như: tiến độ một số dự án trọng điểm chậm, giải ngân vốn đầu tư công còn thấp; hệ thống hạ tầng giao thông chưa đồng bộ và tối ưu; kết nối đa phương thức giữa các loại hình còn hạn chế, người đứng đầu Bộ Xây dựng yêu cầu các chủ đầu tư, nhà thầu dồn lực đẩy nhanh thi công các dự án trọng điểm; các địa phương quan tâm, hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc, nhất là mặt bằng, nguồn vật liệu, tạo nền tảng bứt tốc sản lượng và tiến độ giải ngân.
Đặc biệt quan tâm đến giải ngân vốn đầu tư công để kích thích tăng trưởng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị các địa phương tiếp tục hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc để các dự án giao thông trọng điểm có điều kiện tăng tốc giải ngân. Việc giải ngân kịp thời, hiệu quả nguồn vốn đầu tư công của các dự án, công trình trọng điểm sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, dẫn dắt, hình thành động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.
