Một nghiên cứu mới đăng trên tạp chí DIGITAL HEALTH chỉ ra rằng giới trẻ thậm chí còn ưa thích các câu trả lời từ ChatGPT hơn lời khuyên từ các chuyên gia y tế chuyên nghiệp. Khi đặt câu hỏi về sức khỏe tâm thần, những người trẻ tuổi đánh giá câu trả lời của ChatGPT vừa hữu ích hơn, vừa phù hợp hơn so với phản hồi từ các chuyên gia. Đáng chú ý, ngay cả các chuyên gia y tế cũng hài lòng với phản hồi mà AI đưa ra.
Ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu
"Cả chuyên gia và giới trẻ đều nhận thấy ChatGPT có khả năng đưa ra những lời khuyên phù hợp, đồng cảm và dễ hiểu," nhà nghiên cứu Marita Skjuve từ SINTEF cho biết. Bà cùng đồng nghiệp tại SINTEF và Đại học Oslo đã chọn lọc những câu hỏi có thật từ giới trẻ gửi đến một tổ chức từ thiện của Na Uy về sức khỏe tâm thần. Cả ChatGPT và các chuyên gia làm việc cho dịch vụ thông tin thanh thiếu niên ung.no đều tham gia trả lời. Khảo sát có 123 thanh thiếu niên và 31 chuyên gia y tế đánh giá các câu trả lời, nhưng họ không biết bên nào trả lời và không được tiết lộ mục tiêu nghiên cứu.
ChatGPT ghi điểm tuyệt đối trong thử nghiệm mù
Trong bài thử nghiệm "mù", người tham gia đánh giá độ hữu ích, tính phù hợp, mức độ dễ hiểu và sự đồng cảm của câu trả lời, đồng thời chọn ra câu trả lời yêu thích nhất. Kết quả: nhóm thanh thiếu niên dành cho ChatGPT điểm cao nhất ở mọi hạng mục. Các chuyên gia y tế cũng cho ChatGPT điểm số tốt hơn, dù khoảng cách không quá rõ rệt. "Giới trẻ thích câu trả lời từ ChatGPT hơn vì chúng dễ hiểu và mang lại cảm giác hữu ích ngay lập tức, mô tả cụ thể những gì các bạn trẻ có thể làm để giải quyết vấn đề tâm lý," Skjuve chia sẻ. Bà nói thêm: "ChatGPT rất giỏi trong việc đưa ra câu trả lời gọn gàng, rõ ràng với các đề mục gạch đầu dòng."
Tuy nhiên, các chuyên gia y tế có xu hướng khắt khe hơn với ngôn ngữ mang tính "chẩn đoán" của ChatGPT. Họ không phải lúc nào cũng thấy sự thấu cảm hay xác nhận cảm xúc tốt như phản hồi từ một người thực. "Nhưng nhìn chung, cả hai nhóm đều cho rằng ChatGPT cung cấp những câu trả lời tốt và thực sự có ích," nhà nghiên cứu kết luận.
Nguy cơ từ những "chẩn đoán" tự phát
Nghiên cứu không đánh giá sai sót trong câu trả lời, và chuyên gia cũng không chỉ ra lỗi cụ thể. Tuy nhiên, một số lưu ý rằng ChatGPT có xu hướng cố gắng đưa ra chẩn đoán bệnh. Trong khi đó, chuyên gia y tế làm việc cho các tổ chức hỗ trợ phải tuân thủ quy tắc: chỉ được đưa ra lời khuyên, không cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế hay chẩn đoán. ChatGPT không bị ràng buộc bởi quy định nào. Skjuve đặt câu hỏi liệu đây có phải lý do khiến ChatGPT được cảm nhận là thực tế và hữu ích hơn hay không.
Chuyên gia có thể học hỏi gì từ AI?
Liệu AI như ChatGPT có nên được sử dụng để hỗ trợ vấn đề tâm thần? "Bài học là ChatGPT tạo ra câu trả lời mà người trẻ hiểu và dễ đọc. Con người có thể học hỏi từ điều đó," Skjuve nói. Bà gợi ý AI có thể hỗ trợ chuyên gia, giúp đơn giản hóa thông tin cho giới trẻ. AI như một công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp chuyên gia phản hồi nhanh hơn và tốt hơn, mở rộng quy mô dịch vụ hỗ trợ tâm lý, tiếp cận nhiều bạn trẻ hơn, trong khi con người vẫn kiểm soát chuyên môn và đảm bảo chất lượng. "Điểm này cực kỳ quan trọng. AI thường đưa ra câu trả lời sai, gây hậu quả nghiêm trọng trong sức khỏe tâm thần," Skjuve nhấn mạnh. Bà tin tương lai sẽ là các dịch vụ "hybrid", nơi AI và nhân viên y tế phối hợp chặt chẽ.
Nguy hiểm nằm ở việc người trẻ có thể tìm đến AI để có câu trả lời ngay lập tức thay vì chờ 2-3 ngày để nhận phản hồi đã qua kiểm định từ dịch vụ y tế chính thống. "AI không phải lúc nào cũng hiểu bối cảnh và đôi khi tự 'bịa' ra câu trả lời. Đó là lý do sự kiểm chứng chất lượng từ chuyên gia y tế vô cùng quan trọng," bà nói.
Kết quả không quá bất ngờ
Nhà nghiên cứu SINTEF không quá bất ngờ trước phát hiện này. "Trong các nghiên cứu khác, chúng tôi thấy AI thường được cảm nhận phản hồi tốt hơn nhân viên y tế. AI rất giỏi trong việc trả lời theo cách chào đón và đồng cảm." Các nhà nghiên cứu đã thực hiện nghiên cứu tiếp nối nhưng không dùng phương pháp mù. Khi nhóm đối tượng biết ai trả lời, họ lại ưu tiên câu trả lời từ chuyên gia y tế và hoài nghi về AI. Tuy nhiên, kết quả chưa rõ ràng và chưa được công bố chính thức.
