Theo nghiên cứu mới nhất của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), AI tạo sinh (GenAI) có thể tác động đến hơn 20% việc làm tại Việt Nam, tương đương khoảng 20,8% tổng số lao động. Trên toàn khu vực ASEAN, gần 80 triệu lao động, chiếm 22,9% tổng số việc làm, thuộc nhóm nghề có khả năng chịu tác động từ GenAI cao hơn mức tối thiểu.
Tác động theo quốc gia và mức độ
Báo cáo "Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và thị trường lao động ASEAN: mức độ tác động lớn, nguy cơ gián đoạn hạn chế, mức độ sẵn sàng không đồng đều" phân tích thị trường lao động tại 11 quốc gia ASEAN. Trong số 9 quốc gia có số liệu, Singapore dẫn đầu với 42,2% việc làm chịu tác động, tiếp đến là Philippines (28,1%), Indonesia (21,7%), Việt Nam (20,8%) và Thái Lan (20,6%).
ILO ước tính chỉ khoảng 3,3% lực lượng lao động ASEAN (tương đương 11,7 triệu người) làm việc trong các nghề chịu tác động ở mức cao nhất, trong khi khoảng 67% việc làm hiện chưa được xác định chịu ảnh hưởng đáng kể.
Khác biệt giới và độ tuổi
Báo cáo cho thấy mức độ tác động giữa lao động trẻ và lao động trưởng thành không có nhiều khác biệt. Tuy nhiên, phụ nữ có khả năng làm việc trong các nghề chịu tác động cao gấp đôi nam giới, do tập trung nhiều ở các công việc văn thư, hành chính và chuyên môn - những vị trí được đánh giá có mức độ chịu tác động lớn hơn khi AI ngày càng được ứng dụng.
Ứng dụng GenAI ở giai đoạn đầu
Theo ILO, dù số lượng việc làm thuộc nhóm nghề chịu tác động cao đang gia tăng, nhưng đến nay chưa có bằng chứng cho thấy AI tạo sinh gây mất việc làm trên diện rộng. Việc ứng dụng GenAI vẫn ở giai đoạn đầu và diễn ra không đồng đều giữa các ngành nghề. Công nghệ này chủ yếu được triển khai trong các ngành sử dụng nhiều công nghệ, trong khi các vị trí văn phòng, hành chính vẫn chưa ứng dụng rộng rãi.
Khuyến nghị chính sách
Ông Christian Viegelahn, chuyên gia kinh tế của ILO và là tác giả chính của báo cáo, cho rằng tiếp cận công nghệ thôi là chưa đủ để khai thác hiệu quả GenAI. Theo ông, năng suất phụ thuộc vào đầu tư cho nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội, trong khi tương lai của thị trường lao động sẽ được quyết định bởi các chính sách giúp người lao động, doanh nghiệp và các thể chế nâng cao khả năng thích ứng với AI.
ILO khuyến nghị các quốc gia ASEAN xây dựng cơ chế quản trị AI lấy con người làm trung tâm, mở rộng đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ ứng dụng AI, đồng thời tăng cường hợp tác phát triển nguồn nhân lực trong khu vực.
