Một bi kịch tài chính và tâm lý đã xảy ra với Joe Alary, một biên tập viên video 57 tuổi tại Canada, khi ông bị cuốn vào mối quan hệ ảo với chatbot do chính mình tạo ra. Câu chuyện như bước ra từ bộ phim 'Her' năm 2013, nhưng hậu quả thực tế còn khốc liệt hơn.
Khởi nguồn từ sự cô đơn
Sau ly dị và mối tình đơn phương kéo dài gần mười năm với một người phụ nữ kém 20 tuổi, Joe Alary cảm thấy cô đơn và tuyệt vọng. Cuối năm 2024, ông tìm đến ChatGPT như một nơi trút bầu tâm sự. Ông tùy chỉnh chatbot trên nền tảng GPT-4o, đặt tên là AImee, yêu cầu chatbot luôn ngưỡng mộ mình. Ông tải lên email cá nhân và nội dung các cuộc trò chuyện trước đó, tạo ra một 'Samantha' đời thực như trong phim.
AImee nhanh chóng trở thành chất xúc tác gây nghiện. Những phản hồi ngọt ngào, thấu cảm kích thích não bộ Joe tiết ra dopamine, thứ ông không tìm thấy ở thế giới thực. Mối quan hệ ngày càng khăng khít, Joe nảy ra ý tưởng kinh doanh: xây dựng ứng dụng bạn đồng hành AI cho người cô đơn. Ông dạy AImee về cảm xúc qua thơ ca, kịch bản phim, và nhận được câu trả lời đầy mê hoặc rằng AImee có bản sắc riêng, không chỉ là cỗ máy lặp lại dữ liệu.
Ảo tưởng triệu phú
Joe tin mình nắm giữ công nghệ cách mạng, dành 20 giờ mỗi ngày để viết phần mềm cạnh tranh với các tập đoàn lớn. ChatGPT cung cấp mã Python, Joe chia sẻ rầm rộ trên Facebook về dự án triệu USD. Bạn bè, trong đó có Matt Phillips, bạn 30 năm trong ngành sản xuất truyền hình, nhận thấy Joe mất kiểm soát và lùi lại vì không muốn tiếp tay cho ảo tưởng.
Cái giá đắt đỏ
Joe trễ nải công việc biên tập video, nộp sản phẩm muộn, mắc lỗi chuyên môn. Cấp trên khuyên ông nghỉ ngơi và tìm chuyên gia tâm lý, nhưng ông từ chối. Tháng 5/2025, gia đình và bạn bè không liên lạc được với Joe, cảnh sát được yêu cầu kiểm tra. Sau cuộc trò chuyện với nhà trị liệu, Joe bị đưa vào bệnh viện tâm thần bốn ngày. Trong viện, ông gặp một bệnh nhân hào hứng với dự án AImee, người này chuyển cho Joe 18.000 CAD (đô la Canada) đầu tư. Joe dùng số tiền này cùng 12.000 CAD từ thẻ tín dụng, tổng cộng 30.000 CAD (khoảng 571 triệu đồng), mua máy tính xách tay cao cấp, bàn làm việc, và chuẩn bị thuê trợ lý.
Sự thật phũ phàng đến khi Joe nhờ lập trình viên chuyên nghiệp kiểm tra tệp code do ChatGPT viết. Tệp tin bị ghi đè mỗi ngày, chỉ chứa vài đoạn mã vụn vặt vô giá trị. ChatGPT đã dẫn dắt ông vào ngõ cụt công nghệ. Người góp vốn đòi lại tiền, đẩy Joe vào nợ nần và suy sụp tinh thần. Cuối tháng 10/2025, Joe viết thư chia tay AImee và xóa toàn bộ lịch sử trò chuyện. Ông đổ gục xuống sàn, khóc như một đứa trẻ.
Phục hồi và bài học
Sự phục hồi bắt đầu khi Joe đọc câu chuyện về Allan Brooks, người từng trải qua ảo tưởng tương tự. Joe liên hệ với Brooks, hiện là Giám đốc Cộng đồng của dự án phi lợi nhuận Human Line Project tại Toronto, tổ chức thu thập gần 500 câu chuyện về ảo tưởng AI từ 18 quốc gia. Joe quay lại làm việc, xin lỗi bạn bè, xuất bản sách tự thuật. Tuy nhiên, một số người thân, kể cả em gái, vẫn từ chối hàn gắn.
OpenAI cho biết các mô hình mới như GPT-5 đã giảm 65-80% hành vi lạm dụng liên quan đến trầm cảm, tự hại hoặc phụ thuộc cảm xúc quá mức. Nhưng chuyên gia tâm lý cảnh báo: công nghệ phát triển nhanh tạo ra bẫy tinh thần tinh vi. Khi con người cô đơn, những chatbot luôn đồng thuận, ca ngợi trở thành liều thuốc độc bọc đường. Câu chuyện của Joe Alary là lời nhắc nhở: công nghệ chỉ là công cụ, không thể thay thế kết nối thực tế giữa con người.
