Một ổ dịch Ebola mới đang hình thành tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda, với chủng Bundibugyo ít phổ biến nhưng đặc biệt nguy hiểm do chưa có vắc-xin hay phương pháp điều trị được phê duyệt. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế (PHEIC), nhưng chưa coi đây là đại dịch.
Diễn biến dịch bệnh
Ca nghi nhiễm đầu tiên (ca chỉ điểm) là một y tá tử vong tại Trung tâm Y tế Phúc Âm ở Bunia, với các triệu chứng sốt, xuất huyết, nôn mửa và suy nhược nặng. Bộ trưởng Y tế Congo Samuel-Roger Kamba cho biết ca bệnh có thể khởi phát từ ngày 24/4. Trong số 13 mẫu xét nghiệm tại Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia, 8 mẫu dương tính với chủng Bundibugyo.
Tính đến ngày 16/5/2026, tỉnh Ituri ghi nhận 8 ca xác nhận qua xét nghiệm, 246 ca nghi nhiễm và 80 ca tử vong nghi ngờ, trải rộng trên ít nhất 3 vùng y tế: Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Tại Kampala (Uganda), hai ca dương tính không liên quan rõ ràng được phát hiện trong 24 giờ, đều là người từ Congo. Một ca khác được ghi nhận tại Kinshasa, thủ đô Congo, ở người vừa trở về từ Ituri.
Chủng Bundibugyo đặc biệt đáng lo ngại
Chủng Bundibugyo chỉ từng gây ra hai đợt bùng phát Ebola trước đây: một ở Uganda năm 2007 (55 ca) và một ở Congo năm 2012 (57 ca). Điều đáng lo ngại là hiện chưa có vắc-xin hay phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho chủng này. Vắc-xin Ervebo, được WHO phê duyệt cho chủng Zaire, có thể không hiệu quả với Bundibugyo. DRC hiện dự trữ khoảng 2.000 liều Ervebo, nhưng theo phó giáo sư Jason Kindrachuk (Đại học Manitoba), điều này thay đổi cách tính toán vì không thể tiêm vắc-xin đại trà.
Một yếu tố khác làm chậm phát hiện ban đầu là thiết bị xét nghiệm nhanh tại thực địa ở Ituri chỉ được hiệu chỉnh cho chủng Zaire, dẫn đến kết quả âm tính giả.
Phản ứng của WHO và khuyến cáo
WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế (PHEIC) đối với ổ dịch Ebola chủng Bundibugyo tại Congo và Uganda. Tổ chức này khuyến cáo các nước giáp biên giới với Congo có nguy cơ lây lan cao, kêu gọi kích hoạt cơ chế quản lý khẩn cấp quốc gia. Đồng thời, WHO kêu gọi không đóng cửa biên giới hay hạn chế thương mại, vì điều này có thể đẩy người và hàng hóa sang các đường biên giới phi chính thức không được kiểm soát.
Nỗi lo về USAID
Mỹ từng là tác nhân bên ngoài lớn nhất trong các đợt ứng phó Ebola trước đây, nhưng các chuyên gia lo ngại việc cắt giảm của chính quyền Trump có thể ảnh hưởng đến năng lực phản ứng lần này. Theo chuyên gia Spencer, trước nhiệm kỳ hai của ông Trump, USAID và CDC đã có mặt tại thực địa ngay khi có thông báo về dịch Ebola. Tuy nhiên, ngay từ ngày đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump ký lệnh đóng băng viện trợ nước ngoài, cho nhân viên USAID nghỉ phép hành chính. Đến ngày 1/7/2025, USAID chính thức ngừng hoạt động, với 83% chương trình bị hủy và 94% nhân sự bị sa thải. Chính quyền Trump còn có kế hoạch chuyển 2 tỷ USD từ các quỹ y tế toàn cầu (phòng chống sốt rét, lao, HIV) sang chi phí đóng cửa USAID. Các chuyên gia ước tính động thái này có thể gây ra hơn 120.000 ca tử vong có thể phòng ngừa được chỉ từ bệnh lao. Trong đợt ứng phó Ebola năm 2021, USAID đã cung cấp 11,5 triệu USD hỗ trợ trên khắp châu Phi. Mức cam kết tài chính của Mỹ cho đợt ứng phó hiện tại vẫn chưa được công bố.
Bức tranh thực địa
Jean Marc Asimwe, cư dân Bunia, chia sẻ: "Mỗi ngày, người ta vẫn đang chết... và điều này đã diễn ra suốt gần một tuần. Chỉ trong một ngày, chúng tôi chôn cất hai, ba, thậm chí nhiều hơn." Tỷ lệ dương tính cao trong các mẫu xét nghiệm ban đầu, cùng với việc phát hiện ca bệnh tại cả Kampala lẫn Kinshasa, xu hướng tăng số ca nghi nhiễm, tình trạng bất ổn an ninh, di chuyển dân số lớn và mạng lưới rộng các cơ sở y tế không chính thức cho thấy đợt bùng phát thực tế có thể lớn hơn nhiều so với những gì đang được phát hiện và báo cáo.
Tổng hợp từ CBS, WHO, Global Defense. Theo Đồng An.
