Cuộc đua AI quân sự Mỹ - Trung: Washington và Bắc Kinh 'tất tay' vào chiến trường công nghệ
Cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo (AI) giữa hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc đã chính thức mở rộng sang lĩnh vực quốc phòng, nơi quân đội cả hai nước đang nỗ lực vượt mặt đối phương trong việc tích hợp công nghệ mang tính cách mạng này. Bối cảnh căng thẳng địa chính trị đang thúc đẩy một cuộc chạy đua công nghệ chưa từng có trong lịch sử quân sự hiện đại.
Ngân sách khổng lồ và tham vọng 'quân đội trong mơ'
Tháng 1 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề xuất nâng chi tiêu quân sự lên mức kỷ lục 1.500 tỷ USD vào năm 2027, viện dẫn bối cảnh "thời kỳ đầy bất ổn và nguy hiểm". Động thái này sẽ tăng ngân sách quốc phòng của Mỹ khoảng 50%, trong bối cảnh Lầu Năm Góc ngày càng lo ngại trước những bước tiến vượt bậc của Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
"Bất kể Mỹ thực sự tăng chi tiêu quốc phòng ở mức nào, chắc chắn sẽ có thêm nhiều tiền được rót cho các công ty phát triển công nghệ liên quan đến AI", Samuel Bresnick, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi (CSET) thuộc Đại học Georgetown, nhận định.
Theo ông Bresnick, với sự thay đổi trong cách thức chiến tranh hiện nay, Trung Quốc dường như có lợi thế lớn vì họ có khả năng sản xuất khối lượng lớn trang thiết bị quân sự trong thời gian ngắn. "Nhiều người trong Lầu Năm Góc lo ngại về điều đó, và vì thế bạn có thể thấy mối quan tâm này đang ảnh hưởng đến hàng loạt sáng kiến khác nhau tại Lầu Năm Góc", ông nói thêm.
Chiến lược 'thông minh hóa' và cách tiếp cận khác biệt
Trong bài bình luận đăng trên trang của Hiệp hội Lục quân Mỹ (AUSA), Đại úy Lục quân Mỹ Stafford Harmond đã kêu gọi quân đội nước này nhanh chóng áp dụng trí tuệ nhân tạo. "Lục quân Mỹ phải đẩy nhanh việc phát triển AI ở cấp độ chiến thuật nếu muốn theo kịp các đối thủ như Trung Quốc", sĩ quan tình báo quân sự này viết.
Harmond mô tả chiến lược của Trung Quốc là chiến lược "tập trung vào chiến tranh 'thông minh hóa' - một học thuyết tích hợp AI từ trên xuống dưới trong toàn bộ hệ thống". Ông nhấn mạnh: "Học thuyết chiến tranh 'thông minh hóa' của quân đội Trung Quốc không chỉ là khẩu hiệu. Đó là cuộc tái thiết toàn diện cách họ chiến đấu".
Melanie Sisson, nghiên cứu viên cao cấp thuộc Viện Brookings, cho biết Mỹ và Trung Quốc đang giải quyết cùng vấn đề nhưng theo cách khác nhau. "Hệ thống của Trung Quốc mang tính tập trung và cách họ phát triển AI cũng phản ánh điều đó. Các đơn vị được chỉ đạo thiết kế từng cấu phần của hệ thống với mục tiêu tích hợp từ đầu", bà nói.
Trong khi đó, Mỹ tiếp cận vấn đề theo hướng khác. "Chúng tôi yêu cầu các chuyên gia công nghệ thiết kế ra một công cụ hữu ích, rồi sau đó mới tìm cách để tất cả công cụ ấy có thể hoạt động và tương tác tốt với nhau", Sisson giải thích.
Tiến bộ công nghệ và những con số biết nói
Tiến bộ của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) trong lĩnh vực AI đã được phô diễn rõ nét trong lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm kết thúc Thế chiến II, nơi hàng loạt trang thiết bị không người lái tích hợp AI được giới thiệu với công chúng.
Ngân sách quốc phòng của Trung Quốc năm 2025 được ấn định ở mức 1.780 tỷ nhân dân tệ (tương đương 245,2 tỷ USD), đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Trong khi đó, ngân sách quốc phòng của Washington vào năm 2025 vào khoảng 850 tỷ USD, và dự kiến tăng lên 901 tỷ USD trong năm 2026.
"Theo quan điểm của Lầu Năm Góc, hiện tại khoảng cách công nghệ quân sự tổng thể vẫn đang có lợi cho họ", Sisson nhận định. "Nhưng khoảng cách đó đang bị thu hẹp khi nói đến AI. Tôi không nghĩ có ai thực sự tự tin rằng Mỹ đang dẫn đầu trong lĩnh vực AI quân sự. Nhiều người coi đây là cuộc đua đầy cạnh tranh".
Mục tiêu chung và tương lai của chiến tranh AI
Việc đo lường một cách định lượng xem Bắc Kinh hay Washington đang dẫn trước trong cuộc đua AI quân sự là điều không hề dễ dàng. Trong khi đó, cả hai quốc gia đều đang tìm cách tích hợp công nghệ mang tính chuyển đổi này vào khả năng sẵn sàng quốc phòng, phân tích dữ liệu và các thông tin mà lãnh đạo cần để đưa ra quyết định chính xác.
"Mục tiêu của cả hai là sử dụng AI để có được thông tin chính xác nhanh hơn và tận dụng nó nhằm tạo ra lợi thế trên chiến trường", Sisson phân tích. "Xét trên nhiều phương diện, cả hai bên đều đang cố gắng để khai thác tối đa giá trị từ AI, dù cách họ nói về nó có thể khác nhau".
Cuộc đua AI quân sự giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là cuộc cạnh tranh chiến lược định hình trật tự thế giới trong những thập kỷ tới. Với những khoản đầu tư khổng lồ và chiến lược phát triển khác biệt, cả hai cường quốc đang viết lại các quy tắc của chiến tranh hiện đại.
