Cuộc đua AI: Trung Quốc có cơ hội vượt Mỹ trong 3-5 năm tới?
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, cuộc cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Trung Quốc và Mỹ đang trở nên gay gắt. Dù Trung Quốc ghi nhận sự bùng nổ với các mô hình mã nguồn mở và dòng vốn đầu tư dồi dào, nhiều chuyên gia nhận định cơ hội vượt mặt các đối thủ dẫn đầu từ Mỹ trong vòng 3-5 năm tới vẫn còn rất mong manh.
Chuyên gia đánh giá cơ hội dưới 20%
Tại một cuộc họp quan trọng ở Bắc Kinh hồi tháng 1, câu hỏi về khả năng một công ty AI Trung Quốc vượt qua các tập đoàn hàng đầu của Mỹ đã được đặt ra. Ông Justin Lin, trưởng nhóm kỹ thuật các mô hình Qwen thuộc Alibaba, đưa ra con số gây bất ngờ: dưới 20%. Ông nhấn mạnh rằng đây đã là một tỷ lệ lạc quan, phản ánh những thách thức sâu sắc mà Trung Quốc đang phải đối mặt.
Phát biểu này tạo nên sự tương phản rõ rệt với bức tranh tăng trưởng ấn tượng của AI Trung Quốc trong năm qua. Các mô hình mã nguồn mở như DeepSeek đã gây chấn động toàn cầu nhờ chi phí xây dựng thấp, đồng thời dẫn đầu bảng xếp hạng tải xuống toàn cầu. Nguồn vốn huy động từ thị trường cũng gia tăng đáng kể.
Khoảng cách ở nhóm mô hình tiên phong
Tuy nhiên, đằng sau những thành tựu đó, nhiều nhà phát triển thừa nhận Trung Quốc vẫn chưa thu hẹp được khoảng cách ở nhóm mô hình tiên phong, nơi các tập đoàn Mỹ như OpenAI, Google và Anthropic đang thống trị. Ông Tang Jie, nhà sáng lập Zhipu AI, cho rằng khoảng cách về hiệu năng thậm chí có thể đang nới rộng, dù Trung Quốc đạt kết quả tích cực ở một số lĩnh vực ứng dụng cụ thể.
Trước các hạn chế về chip tiên tiến và nguồn vốn quy mô lớn, Trung Quốc đã lựa chọn một hướng đi khác biệt: ưu tiên phát triển mã nguồn mở thay vì tập trung vào các mô hình đóng thương mại hóa cao. Chiến lược này phù hợp với thực tế thị trường nội địa, nơi người dùng và doanh nghiệp có xu hướng hạn chế chi trả cho phần mềm, đồng thời giúp mở rộng nhanh chóng hệ sinh thái phát triển.
Ví dụ, mô hình Qwen của Alibaba đã vượt qua Llama của Meta để trở thành một trong những mô hình mở được tải nhiều nhất trên nền tảng Hugging Face, với hơn 1 tỷ lượt tải. Ngay cả các công ty quốc tế như Airbnb cũng ứng dụng Qwen cho dịch vụ chăm sóc khách hàng bằng AI.
Thách thức từ chip và vốn
Dù vậy, ở phân khúc cao cấp, các mô hình đóng của Mỹ vẫn dẫn đầu về hiệu năng tổng thể và chiếm phần lớn thị phần tải xuống. Khoảng cách này chủ yếu xuất phát từ năng lực tính toán và nguồn lực tài chính. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ khiến doanh nghiệp Trung Quốc khó tiếp cận các dòng chip tiên tiến của Nvidia, vốn là nền tảng cho việc huấn luyện mô hình AI thế hệ mới.
Ngay cả khi tìm đến nguồn cung nội địa, vấn đề về sản lượng và hiệu năng vẫn là những thách thức không nhỏ. Trong khi đó, các công ty Mỹ có thể huy động nhiều vòng vốn đầu tư mạo hiểm quy mô lớn, cho phép họ duy trì chiến lược nghiên cứu dài hạn và tiêu tốn nguồn lực khổng lồ cho các thế hệ mô hình tiếp theo.
Ngược lại, nhiều startup Trung Quốc chịu áp lực thương mại hóa sớm và phải tìm đến thị trường vốn để bổ sung dòng tiền. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng đầu tư cho nghiên cứu nền tảng, làm giảm sức cạnh tranh trong dài hạn.
Ưu thế trong triển khai ứng dụng
Dù còn khoảng cách ở nhóm mô hình tiên phong, Trung Quốc lại thể hiện ưu thế rõ rệt ở khả năng triển khai nhanh chóng AI vào thực tiễn. Từ sản xuất, logistics đến robot và thương mại điện tử, AI đang được ứng dụng rộng rãi để nâng cao hiệu quả. Chính phủ Trung Quốc cũng đặt trọng tâm vào việc sử dụng AI trong nâng cấp công nghiệp, coi đây là trụ cột trong chiến lược tự chủ công nghệ dài hạn.
Theo ông Yao Shunyu, cựu nghiên cứu viên của OpenAI và hiện là nhà khoa học AI trưởng tại Tencent, Trung Quốc đã nhiều lần chứng minh khả năng bắt kịp nhanh các công nghệ phương Tây, thậm chí cải tiến hiệu quả hơn trong một số lĩnh vực. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn không chỉ nằm ở chip hay vốn, mà ở khả năng tạo ra những đột phá mang tính định hình cuộc chơi, thay vì chủ yếu tối ưu và triển khai trên nền tảng sẵn có.
Ông nhận định: "Đây có lẽ là vấn đề then chốt mà Trung Quốc vẫn cần giải quyết." Câu trả lời cho vấn đề này sẽ quyết định liệu đà tăng tốc hiện nay là bước đệm để vượt lên, hay chỉ là quá trình rút ngắn khoảng cách trong một cuộc đua vẫn do Mỹ dẫn đầu.
