Cơn sốt phim ngắn do trí tuệ nhân tạo (AI) sản xuất đang lan rộng tại Trung Quốc, với những kịch bản quen thuộc như đầu thai báo thù, tổng tài si mê, xung đột gia đình hay cổ trang kỳ ảo, thu hút hàng trăm triệu người xem mỗi ngày trên điện thoại. Theo báo cáo mới nhất, ngành này đang chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có về số lượng và tốc độ sản xuất.
128.000 bộ phim trong 90 ngày
Hướng dẫn Sáng tác Phim ngắn quý 1/2026 do Hiệp hội Nghe nhìn Trung Quốc công bố cho thấy toàn ngành đã ra mắt khoảng 128.000 bộ phim ngắn chỉ trong ba tháng đầu năm, gần gấp bốn lần tổng số phim của cả năm trước. Trong đó, 122.000 bộ, tức hơn 95%, là sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra. Đáng chú ý, tháng 1/2026, cứ 90 giây lại có một bộ phim ngắn do AI sản xuất được tải lên nền tảng streaming. Riêng tháng 3/2026, khoảng 50.000 phim AI-native xuất hiện trên Douyin trong vòng một tháng, nhiều hơn toàn bộ thư viện nội dung Netflix tích lũy trong suốt lịch sử hoạt động.
Định dạng phim ngắn và công thức kịch bản
Phim ngắn (micro-drama) là định dạng sinh ra từ thói quen dùng điện thoại: màn hình dọc, mỗi tập không quá 2–3 phút, mỗi bộ từ 50 đến 90 tập, kể chuyện cực nhanh với một móc cảm xúc ở cuối mỗi tập buộc người xem phải xem tiếp. Các kịch bản được thuật toán ưu tiên thường xoay quanh các trục cố định như nhân vật bị oan khuất được đầu thai để báo thù, cô gái bình thường được tổng tài si mê, xung đột gia đình với bí mật bùng phát, hoặc thế giới cổ trang kỳ ảo đầy phép thuật và cung đấu. Không có nhiều chỗ cho sự tinh tế cảm xúc; câu chuyện phải liên tục ở cường độ cao, phản ứng bất ngờ, và bất kỳ khoảnh khắc chậm nào cũng là cơ hội để người xem vuốt sang video khác. Chính sự công thức hóa này đã khiến thể loại phim ngắn trở nên tương thích gần như hoàn hảo với AI.
Chi phí sụp đổ, tốc độ tăng phi mã
Một bộ phim ngắn truyền thống loại “rẻ” tại Trung Quốc vẫn cần trường quay, đội ánh sáng, trang điểm, diễn viên và tốn vài trăm nghìn tệ, sản xuất mất vài tháng. Với AI, chi phí đó rơi xuống còn khoảng 30 USD mỗi phút thành phẩm, không cần máy quay, không cần đoàn phim. Theo New York Times, các đạo diễn phim ngắn đã bắt đầu sa thải hàng loạt nhân sự sau khi công cụ như Seedance 2.0 của ByteDance ra mắt tháng 2/2026, cho phép dựng cảnh nhiều nhân vật với âm thanh đồng bộ trong khoảng 60 giây. Một đoàn sản xuất tại Bắc Mỹ từng tốn khoảng 200.000 USD cho một bộ phim ngắn nay có thể làm với 10–20% chi phí đó, chỉ cần khoảng 10 người thay vì cả một đoàn phim đông đảo.
Tác động đến ngành công nghiệp và diễn viên
Sự dịch chuyển không diễn ra từ từ. FlexTV, một trong những nền tảng phim ngắn lớn, đã dừng toàn bộ sản xuất phim người thật và chuyển hoàn toàn sang nội dung AI. ByteDance cắt giảm trợ cấp cho phim live-action vào cuối tháng 2/2026, đẩy nhanh làn sóng chuyển đổi trên toàn ngành. Những người bị ảnh hưởng trực tiếp nhất là diễn viên. Một năm trước, tại Hoành Điếm – kinh đô phim trường của Trung Quốc – các đoàn quay phim ngắn chen chúc đến mức diễn viên trên phim trường này có thể nghe thấy thoại của phim trường bên cạnh. Nhu cầu cao đến mức một diễn viên trung bình có thể kiếm 800–1.500 tệ mỗi ngày, tháng tốt thu hơn 10.000 tệ. Nay, cánh cửa đó đang đóng lại. Bên cạnh đó là vấn đề khuôn mặt bị sử dụng mà không có sự đồng ý. Đầu năm 2026, một bộ phim cổ trang AI dài 72 tập xuất hiện trên Hongguo – ứng dụng phim ngắn của ByteDance – đạt điểm phổ biến vượt 40 triệu lượt trước khi bị phát hiện. Một blogger thời trang về trang phục truyền thống Trung Quốc nhận ra khuôn mặt của mình đang xuất hiện trên một nhân vật trong bộ phim đó dù cô chưa từng đồng ý hay nhận bất kỳ khoản thù lao nào.
Chất lượng và tương lai
Sự bùng nổ về số lượng không đồng nghĩa với chiều sâu. Các chuyên gia trong ngành nhận định phim ngắn AI đang ngày càng đồng nhất về công thức kịch bản, khuôn mặt nhân vật và nhịp cắt. Trong số 122.000 bộ phim AI quý 1/2026, chỉ 0,117% vượt ngưỡng 100 triệu lượt xem, tỷ lệ đang giảm dần theo đà tăng của sản lượng. Bộ phim AI được xem nhiều nhất từ trước đến nay đạt khoảng 1 tỷ lượt, trong khi kỷ lục của phim ngắn người thật là 4,4 tỷ. Nhưng điều đó dường như không làm chậm tốc độ sản xuất. Thị trường phim ngắn toàn cầu đạt 11 tỷ USD năm 2025 và được dự báo tăng lên 14 tỷ USD vào cuối 2026. Riêng tại Trung Quốc, ngành này được kỳ vọng vượt doanh thu phòng vé điện ảnh trong năm nay. Câu hỏi không còn là liệu AI có thể làm phim hay không, mà đang dần trở thành: Khi mọi thứ đều có thể được tạo ra với chi phí gần bằng không, điều gì sẽ còn giá trị?
