Từ robotaxi tại Bắc Kinh đến container tự hành ở cảng Dương Sơn, và taxi bay sắp cất cánh, Trung Quốc đang viết lại toàn bộ hệ thống giao thông của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Cuộc cách mạng này không chỉ tự động hóa một loại phương tiện, mà là toàn bộ mạng lưới vận chuyển con người và hàng hóa.
Robotaxi: Cuộc đua song song với Mỹ
Khác với Mỹ nơi Waymo gần như là biểu tượng duy nhất, Trung Quốc sở hữu nhiều doanh nghiệp thương mại hóa robotaxi đồng thời: Baidu với Apollo Go, WeRide, Pony.ai và gần đây là XPeng. Hàng nghìn chuyến xe không tài xế hoạt động mỗi ngày tại Bắc Kinh, Vũ Hán, Quảng Châu và Thâm Quyến, theo Reuters. “Mỗi ngày, hàng nghìn chuyến xe robotaxi hoạt động trên đường phố Trung Quốc đồng nghĩa với việc các hệ thống AI liên tục thu thập dữ liệu về giao thông thực tế”, hãng tin này nhận định. Dữ liệu đó tạo ra vòng lặp: càng nhiều xe chạy, hệ thống càng thông minh, tạo lợi thế khó bắt kịp.
Cảng biển thông minh: Cỗ máy vận hành suốt 24 giờ
Cảng Dương Sơn, Thanh Đảo và Thiên Tân đã đưa xe container tự hành, cần cẩu điều khiển bằng AI và mạng 5G vào vận hành. Thay vì hàng nghìn lao động làm việc theo ca, các bến cảng hoạt động gần như liên tục 24/7 với mức tự động hóa cao, giúp tăng năng suất và giảm chi phí. Điều này đặc biệt quan trọng khi Trung Quốc vẫn là quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới.
Xe tải tự lái và metro không người lái
Trong logistics đường bộ, xe tải tự lái ban đầu chỉ hoạt động trong khu công nghiệp, nay đã vận chuyển hàng hóa trên cao tốc giữa các trung tâm logistics, giúp giảm chi phí nhân công và vận hành liên tục. Trong khi đó, nhiều tuyến metro tại Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu đã đạt mức tự động hóa cao nhất, nơi tàu tự tăng tốc, giảm tốc, mở cửa mà không cần người lái. Kết hợp với AI quản lý lưu lượng, mạng lưới giao thông công cộng dần trở thành hệ thống số hóa hoàn chỉnh.
Taxi bay: Bầu trời thấp là mặt trận tiếp theo
Financial Times nhận định “low-altitude economy” (nền kinh tế tầm thấp) đã trở thành chiến lược quan trọng của Trung Quốc. Các doanh nghiệp như EHang và XPeng AeroHT phát triển máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) phục vụ vận tải hành khách, du lịch, cứu hộ. “Trung Quốc đang có lợi thế nhờ chuỗi cung ứng pin, chính sách hỗ trợ và tiến trình cấp phép nhanh hơn nhiều quốc gia khác”, tờ báo dẫn lời. Một số thành phố đã chuẩn bị hạ tầng đón taxi bay thương mại trong nửa sau thập kỷ này.
Hệ sinh thái thống nhất: Hệ điều hành giao thông
Tất cả các dự án này không tồn tại độc lập. Robotaxi, xe tải tự lái, cảng thông minh, metro không người lái và taxi bay đều dựa trên cùng nền tảng: AI, điện toán hiệu năng cao, mạng 5G, cảm biến, bản đồ số và dữ liệu thời gian thực. Nói cách khác, Trung Quốc đang xây dựng một “hệ điều hành giao thông” thống nhất, nơi mọi phương tiện kết nối và phối hợp với nhau. Nhiều chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh tương lai sẽ là giữa các quốc gia xây dựng được hệ sinh thái hoàn chỉnh, thay vì chỉ sở hữu công nghệ riêng lẻ. Lợi thế không còn ở việc ai chế tạo xe tự lái tốt hơn, mà ở việc ai khiến toàn bộ mạng lưới vận chuyển vận hành như một cỗ máy thông minh thống nhất. Trung Quốc đang cho thấy họ không chỉ muốn sản xuất phương tiện của tương lai, mà còn muốn định nghĩa lại cách cả một nền kinh tế di chuyển trong kỷ nguyên AI.
