Caterpillar vượt mặt Microsoft, Apple: Kiếm 100 tỷ USD từ AI nhờ bán 'cuốc xẻng' hạ tầng
Trong lịch sử các cơn sốt vàng, bài học xương máu luôn được truyền tai: Cách làm giàu hiệu quả nhất không phải là đi đãi vàng, mà là bán cuốc xẻng cho những thợ đào. Ngày nay, huyền thoại ấy đang được tái hiện hoàn hảo bởi Caterpillar - gã khổng lồ máy móc công trình mà không cần trực tiếp tạo ra ChatGPT hay chip bán dẫn vẫn kiếm bộn tiền từ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI).
Bước nhảy vọt ngoạn mục
Trong khi các ông lớn công nghệ như Apple chỉ tăng trưởng khiêm tốn 8% hay Microsoft nhích nhẹ khoảng 1% trong 12 tháng qua, cổ phiếu Caterpillar đã âm thầm tăng gấp đôi, đạt mức cao kỷ lục 775 USD. Tính đến ngày 13/2/2026, vốn hóa thị trường của hãng nhảy vọt từ 270 tỷ USD lên xấp xỉ 364 tỷ USD - mức tăng gần 100 tỷ USD chỉ trong thời gian ngắn.
Với kết quả này, Caterpillar chính thức chiếm ngôi vương về hiệu suất tăng trưởng trong chỉ số Dow Jones suốt 1 năm qua. Nguyên nhân chính đến từ việc giới đầu tư đang đặt cược mạnh mẽ vào sự hiện diện của Caterpillar trong các dự án trung tâm dữ liệu, hạ tầng năng lượng phục vụ AI - những lĩnh vực được dự báo còn rất nhiều dư địa tăng trưởng.
Chuyển mình ngoạn mục từ xe ủi đến giải pháp năng lượng
Mọi người thường đóng khung Caterpillar trong hình ảnh những chiếc xe ủi, xe xúc tại công trường xây dựng. Tuy nhiên, dưới sự dẫn dắt của CEO Joseph Creed - người gắn bó với tập đoàn từ năm 1997 và chính thức tiếp quản vị trí điều hành cao nhất vào tháng 5/2025, Caterpillar đã có bước chuyển mình ấn tượng.
Chiến lược của công ty hiện dựa trên ba trụ cột: ưu thế thương mại, dẫn đầu công nghệ tiên tiến và thay đổi phương thức vận hành. Kết quả là doanh thu năm vừa qua đạt kỷ lục 67,6 tỷ USD, với lượng đơn đặt hàng tồn đọng chạm mốc 51 tỷ USD - tăng 70% so với cùng kỳ năm trước.
Bước ngoặt lịch sử xảy ra khi phân khúc Năng lượng và Vận tải của Caterpillar mang về 28,8 tỷ USD doanh thu năm 2024, lần đầu tiên vượt qua mảng Xây dựng truyền thống (25,5 tỷ USD). Đây là minh chứng rõ ràng cho sự chuyển dịch trọng tâm sang các giải pháp năng lượng và hệ thống điện.
Tại sao một công ty máy móc lại liên quan đến AI?
Câu trả lời nằm ở "xương sống" của AI - các trung tâm dữ liệu khổng lồ đòi hỏi nguồn điện liên tục và hệ thống dự phòng cực kỳ khắt khe. George Maglares, nhà phân tích tại Morningstar, nhận định: Caterpillar không tự phát triển AI mà cung cấp thiết bị thiết yếu để vận hành và duy trì hạ tầng AI.
Tại hàng trăm công trường xây dựng trung tâm dự liệu trên khắp nước Mỹ, Caterpillar cùng với Cummins, Generac và Rolls-Royce đang cung cấp hàng chục máy phát điện. Một số thiết bị đủ mạnh để cung cấp điện cho hơn 1.000 hộ dân, đảm bảo các mô hình AI và dịch vụ điện toán đám mây vận hành không gián đoạn.
"Nếu các chip GPU của Nvidia là 'não bộ' của AI, thì hệ thống điện và hạ tầng mà Caterpillar cung cấp chính là 'hệ tuần hoàn' giúp toàn bộ cơ thể ấy vận hành," một chuyên gia nhận định.
Không chỉ Caterpillar: Cả ngành công nghiệp đều hưởng lợi
Theo Business Insider, không riêng gì Caterpillar, trong khi các hãng công nghệ lỗ ròng vì AI chưa đem về lợi nhuận thì chính những công ty phi công nghệ lại được hưởng lợi từ dòng vốn hàng trăm tỷ USD đổ vào lĩnh vực này.
Tom Shepherd, lãnh đạo mảng trung tâm dữ liệu của Cummins, chia sẻ: "Ngành phát điện chưa bao giờ chứng kiến quy mô như thế này, chưa từng, dưới bất kỳ hình thức nào." Khoảng một thập kỷ trước, ông chỉ quản lý mảng phát điện trị giá 50 triệu USD mỗi năm. Ngày nay, riêng Alphabet (Google) đã có hơn hai chục trung tâm dữ liệu đang vận hành hoặc xây dựng trên khắp nước Mỹ.
Con số ấn tượng hơn: thế giới sẽ đổ 7.000 tỷ USD vào trung tâm dữ liệu đến năm 2030 theo ước tính của McKinsey. Với các doanh nghiệp công nghiệp đang đối mặt với thuế quan, chi phí đầu vào leo thang và lãi suất cao kéo dài, nhu cầu từ trung tâm dữ liệu trở thành "phao cứu sinh" quý giá.
Tăng trưởng mạnh mẽ trên toàn cầu
Mảng phát điện của Caterpillar (thường gọi tắt là Cat) đã tăng từ 8,4% tổng doanh thu năm 2021 lên hơn 14% trong chín tháng đầu năm 2025. Đơn vị hệ thống năng lượng của Rolls-Royce ghi nhận doanh thu kỷ lục vào tháng 2/2025, một phần nhờ mức tăng 46% mỗi năm trong doanh số bán cho trung tâm dữ liệu.
Nhu cầu không chỉ đến từ Mỹ. Việc xây dựng trung tâm dữ liệu tại châu Á và châu Âu cũng góp phần thúc đẩy thị trường. Cummins cho biết đầu năm nay họ dự định đầu tư 200 triệu USD vào các nhà máy phát điện tại Ấn Độ, Anh và Mỹ, với mục tiêu tăng gấp đôi năng lực sản xuất các động cơ 95 lít khổng lồ dùng cho máy phát trung tâm dữ liệu.
Cảnh báo và thách thức
Mặc dù vậy, một vài chỉ báo cho thấy thị trường có thể đang đẩy nhóm "cuốc xẻng thời AI" đi quá xa. Tháng 10/2025, Morgan Stanley ước tính mảng phát điện của CAT đang được nhà đầu tư định giá gấp 60-100 lần thu nhập vận hành - con số cao hơn nhiều so với Nvidia (25 lần) hay GE Verova (28 lần).
Tuy nhiên, Melissa Busen - người đứng đầu mảng điện lực của Cat - cho biết bà không quá lo lắng. Tồn kho đơn hàng của Caterpillar gần gấp ba mức của năm năm trước. "Các khách hàng lớn đều lập kế hoạch cho nhiều năm tới, và nếu một bên gặp khó khăn, sẽ có bên khác thay thế," bà nói.
Caterpillar đã cung cấp thiết bị cho ngành trung tâm dữ liệu từ đầu những năm 1990 và đã "xây dựng những mối quan hệ đối tác thực sự" với thế hệ hyperscaler mới. Năm 2024, hãng khởi công dự án mở rộng 725 triệu USD tại nhà máy động cơ ở Lafayette, Indiana, dự kiến đi vào hoạt động năm 2027 để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.
Theo lãnh đạo Shepherd của Cummins, giới hạn lớn nhất hiện tại của ngành điện nói riêng và cơ sở hạ tầng nói chung là khả năng mở rộng quy mô bắt kịp làn sóng AI trên thị trường hiện nay, chứ không phải định giá quá cao.
