Nghiên cứu cảnh báo: AI tạo khuôn mặt giả khiến chuyên gia cũng bị đánh lừa
Một nghiên cứu mới từ Đại học New South Wales (UNSW Sydney) và Đại học Quốc gia Australia (ANU) đã tiết lộ một thực tế đáng lo ngại: phần lớn chúng ta quá tự tin vào khả năng nhận diện khuôn mặt do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Ngay cả những người có năng khiếu bẩm sinh về nhận diện gương mặt cũng không thể hiện sự vượt trội rõ rệt khi đối mặt với ảnh AI giả mạo, trong khi độ chính xác của họ giảm mạnh so với khi nhận diện người thật.
Ngay cả chuyên gia cũng nhầm lẫn trước ảnh AI hoàn hảo
Tiến sĩ James Dunn, nhà nghiên cứu tại Trường Tâm lý học UNSW, cho biết: "Cho đến nay, mọi người vẫn tin rằng họ có thể phát hiện khuôn mặt giả. Nhưng những hệ thống tạo khuôn mặt tiên tiến nhất hiện nay không còn để lộ dấu vết dễ nhận biết nữa". Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí British Journal of Psychology, nhóm tác giả đã tuyển chọn 125 người tham gia, bao gồm 36 "siêu nhận diện" và 89 người thuộc nhóm đối chứng. Họ được yêu cầu phân biệt loạt ảnh khuôn mặt thật và do AI tạo ra, sau khi các lỗi hình ảnh rõ ràng đã bị loại bỏ.
Kết quả cho thấy người bình thường phân biệt ảnh AI gần như ở mức đoán mò. Điểm chung ở cả hai nhóm là mức độ tin tưởng vào phán đoán của bản thân cao hơn nhiều so với hiệu suất thực tế. Điều này cho thấy sự tự tin lỗi thời có thể khiến cá nhân và tổ chức trở nên dễ tổn thương hơn trước lừa đảo, hồ sơ giả mạo, tài khoản ảo trên mạng xã hội, hay danh tính bịa đặt trong tuyển dụng.
Vì sao khuôn mặt AI lại khó phân biệt đến vậy?
Các thế hệ AI trước đây thường để lộ "sạn" như răng méo, kính hòa lẫn vào da, tai lệch vị trí, phông nền lem vào tóc. Nhưng khi công nghệ phát triển, những lỗi đó gần như biến mất. Những khuôn mặt AI mới nhất trông thuyết phục ngay từ cái nhìn đầu tiên. Theo tiến sĩ Amy Dawel của ANU, nghịch lý nằm ở chỗ: "Những khuôn mặt AI tiên tiến nhất không sai vì khuyết điểm, mà vì quá hoàn hảo". Chúng thường có độ đối xứng gần như tuyệt đối, tỉ lệ cân đối và các đặc điểm "trung bình một cách bất thường" - những yếu tố vốn gợi cảm giác hấp dẫn và quen thuộc. "Cứ như thể họ đẹp đến mức khó tin vậy", bà nói.
Khi ảnh đại diện ngày càng khó phân biệt, việc "nhìn bằng mắt thường" không còn là lá chắn đáng tin cậy. Các nhà nghiên cứu cho rằng thay vì học vài mẹo nhận diện, điều quan trọng hơn là cập nhật tư duy: thừa nhận giới hạn của chính mình và duy trì một mức độ hoài nghi lành mạnh. Bởi khi công nghệ tạo khuôn mặt tiếp tục cải tiến, khoảng cách giữa "trông có vẻ thật" và "thực sự là thật" sẽ còn nới rộng.
Hy vọng từ những "máy dò khuôn mặt AI siêu việt"
Dù vậy, nghiên cứu cũng hé lộ một chi tiết thú vị: một số ít người thể hiện khả năng phát hiện khuôn mặt AI vượt trội. Tiến sĩ Dunn đặt câu hỏi liệu ngoài kia có tồn tại những "máy dò khuôn mặt AI siêu việt" thực sự hay không, và liệu kỹ năng đó có thể được giải mã, đào tạo cho số đông trong tương lai không. Điều này mở ra hướng nghiên cứu mới trong việc phát triển công cụ hỗ trợ nhận diện deepfake.
Trong bối cảnh này, Australia đang phát triển một công cụ AI mới mang tính đột phá nhằm làm chậm và ngăn chặn tội phạm tạo ra các hình ảnh deepfake độc hại và tài liệu lạm dụng trẻ em bằng AI. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc kết hợp giữa nhận thức con người và công nghệ để đối phó với các mối đe dọa từ AI giả mạo.
