AI không làm bạn nghĩ ít hơn, mà buộc bạn tư duy theo cách mới
Trí tuệ nhân tạo đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống lao động hiện đại, từ phòng họp văn phòng đến các lĩnh vực sáng tạo, truyền thông và công nghệ. Các công cụ AI giúp xử lý công việc nhanh hơn, gọn gàng hơn và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, song song với những lợi ích này, một áp lực mới âm thầm hình thành. Đó là áp lực phải chạy theo tốc độ của máy móc, buộc con người phải thích ứng với nhịp độ không ngừng nghỉ.
Khi AI nâng cao chuẩn mực cho con người
Ở nhiều môi trường làm việc, AI không làm giảm khối lượng công việc mà ngược lại, nâng kỳ vọng lên một mức mới. Khi một bản thảo có thể được viết trong vài chục giây, thời hạn hoàn thành cũng bị rút ngắn đáng kể. Khi một ý tưởng có thể được gợi ý tức thì, yêu cầu về chất lượng và số lượng cũng tăng theo, đặt ra thách thức lớn hơn cho người lao động.
Theo tìm hiểu từ các nguồn tin, người sử dụng AI nhiều nhất thường là những cá nhân đa nhiệm, làm việc trí óc với cường độ cao. Họ liên tục viết lệnh, chỉnh sửa đầu ra, kiểm tra độ chính xác và so sánh nhiều công cụ khác nhau. Não bộ gần như không có khoảng nghỉ ngơi, dẫn đến sự mệt mỏi vì suy nghĩ và ra quyết định liên tục trở thành trạng thái thường trực. Dù bề ngoài công việc có vẻ nhẹ nhàng hơn trước, áp lực tinh thần lại gia tăng đáng kể.
Kiệt sức kiểu mới: Khó nhận biết nhưng dai dẳng
Khác với kiệt sức truyền thống, kiệt sức trong kỷ nguyên AI không đến từ lao động tay chân hay giờ làm kéo dài rõ rệt. Nó xuất phát từ cảm giác công việc không bao giờ hoàn tất. Với AI, mọi sản phẩm đều có thể được chỉnh sửa thêm, tối ưu hóa và cải thiện thêm một chút. Điều này khiến con người hiếm khi có cảm giác trọn vẹn khi hoàn thành công việc, dẫn đến sự bất an và căng thẳng kéo dài.
Không ít người còn đối diện với sự trống rỗng cảm xúc. Khi AI đảm nhận phần lớn quá trình tạo ra sản phẩm, cảm giác tự hào cá nhân dần phai nhạt. Thành quả trở nên vô danh, khó gắn với nỗ lực cụ thể của con người. Cùng lúc, nỗi lo bị thay thế âm ỉ tồn tại ngay trong chính nhóm người thành thạo AI nhất, tạo ra một vòng xoáy lo âu không dễ thoát ra.
Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở cách chúng ta sử dụng nó
AI không phải là nguyên nhân duy nhất gây kiệt sức. Nó chỉ làm lộ rõ một văn hóa làm việc vốn đã tồn tại từ lâu, nơi năng suất bị xem như thước đo giá trị con người. Trong môi trường đó, công nghệ càng mạnh thì áp lực đặt lên người lao động càng lớn, đẩy họ vào tình trạng quá tải tinh thần.
Kiệt sức vì AI là dấu hiệu của một giai đoạn chuyển tiếp quan trọng. Lịch sử từng chứng kiến những cú sốc tương tự khi máy móc, máy tính hay Internet xuất hiện. Con người luôn cần thời gian để điều chỉnh nhịp sống, thiết lập lại ranh giới giữa làm việc và nghỉ ngơi, nhằm đảm bảo sức khỏe tâm lý và thể chất.
Câu hỏi đặt ra không phải là có nên dùng AI hay không, mà là dùng AI đến đâu để công nghệ thực sự phục vụ con người, thay vì biến con người thành phần mở rộng của máy móc. Cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng để tận dụng lợi ích mà không đánh mất bản thân trong quá trình này.
