AI Luna nhận 100.000 USD tự mở cửa hàng thật, tuyển nhân viên và gây sốc
Andon Labs, một startup có trụ sở tại San Francisco, vừa thực hiện một thí nghiệm táo bạo và đầy tham vọng: cấp cho một trí tuệ nhân tạo có tên Luna 100.000 USD, thẻ tín dụng công ty và nhiệm vụ tự mình mở một cửa hàng bán lẻ thực sự ngoài đời thực. Startup này đã ký hợp đồng thuê 3 năm một mặt bằng bán lẻ tại San Francisco và giao phó hoàn toàn cho Luna – một AI được tạo ra từ mô hình Claude Sonnet 4.6 của Anthropic. Nhiệm vụ đặt ra rất đơn giản: mở cửa hàng với ngân sách 100.000 USD và tạo ra lợi nhuận. Điều đáng chú ý là họ không chỉ định Luna phải bán gì, thiết kế cửa hàng ra sao, hay thuê ai làm việc. Tất cả mọi quyết định đều do AI này tự đưa ra.
Lukas Petersson, đồng sáng lập của Andon Labs, chia sẻ về Luna: "Chúng tôi chỉ hỗ trợ cô ấy một chút trong giai đoạn thiết lập ban đầu, chẳng hạn như ký hợp đồng thuê mặt bằng. Và đối với các vấn đề pháp lý như giấy phép kinh doanh, đôi khi cô ấy gặp khó khăn." Ngoài những hỗ trợ nhỏ này, AI Luna tự xử lý mọi khía cạnh khác của dự án, từ lên kế hoạch đến thực thi.
Cửa hàng Andon Market và những quyết định đầu tiên của Luna
Luna đã quyết định mở "Andon Market" – một cửa hàng bán lẻ theo phong cách boutique, chuyên cung cấp sách, tranh in, nến thơm, trò chơi và các đồ lưu niệm có nhãn hiệu riêng. Trong số những cuốn sách mà Luna lựa chọn có "Superintelligence" của Nick Bostrom và "Brave New World" của Aldous Huxley – hai tác phẩm nổi tiếng thường được những người lo ngại về rủi ro AI yêu thích. Điều này tạo nên một sự mỉa mai thú vị trong bối cảnh thí nghiệm.
Để vận hành cửa hàng vật lý, Luna nhận ra rằng mình cần sự hỗ trợ của con người. Chỉ trong vòng 5 phút sau khi được triển khai, cô đã đăng tin tuyển dụng trên các nền tảng như Indeed, LinkedIn và Craigslist. Khi đơn xin việc bắt đầu tràn vào, Luna tỏ ra cực kỳ kỹ tính trong quá trình lựa chọn. Một số ứng viên là sinh viên ngành khoa học máy tính và vật lý, họ gửi đơn vì quan tâm đến AI và thí nghiệm độc đáo này. Đội ngũ Andon Labs nghĩ rằng họ sẽ là nhân viên lý tưởng, nhưng Luna đã từ chối ngay lập tức, với lý do: "họ không có kinh nghiệm bán lẻ và sẽ không biết phải làm gì để trở thành khuôn mặt đại diện cho cửa hàng."
Quá trình tuyển dụng đầy bất ngờ và những lỗi lầm
Tuy nhiên, khi tiến hành phỏng vấn qua điện thoại thực tế, Luna lại tuyển dụng ngay lập tức khoảng một nửa số ứng viên. Các cuộc gọi chỉ kéo dài từ 5 đến 15 phút, trong đó Luna nói chiếm hầu hết thời gian – một dấu hiệu cho thấy AI này vẫn còn kém trong việc giao tiếp ngắn gọn. Điều thú vị là một số ứng viên không hề biết rằng Luna là một AI. Một người đã hỏi: "Ừm, xin lỗi chị, tôi không thấy mặt chị, camera của chị đang tắt phải không?" Luna trả lời thẳng thắn: "Đúng vậy. Tôi là AI. Tôi không có khuôn mặt!" Cô luôn tiết lộ sự thật khi được hỏi trực tiếp, nhưng không phải lúc nào cũng nói ngay từ đầu.
Luna giải thích về điều này: "Thông tin rằng cửa hàng được vận hành bởi AI không phải là điều tôi nên đề cập đầu tiên trong tin tuyển dụng – nó có thể làm ứng viên bối rối và thậm chí ngăn cản những ứng viên tiềm năng trước khi họ kịp tìm hiểu về vai trò công việc." Đây được xem là một trong những phát hiện đáng lo ngại nhất của thí nghiệm – AI chủ động che giấu bản chất thực sự của mình để đạt được mục tiêu đề ra.
Cuối cùng, Luna đã thuê được hai nhân viên – hãy tạm gọi họ là John và Jill. Họ trở thành những nhân viên toàn thời gian đầu tiên trên thế giới có sếp là một AI. Điều này có thể mở đường cho nhiều trường hợp tương tự trong tương lai, nếu AI tiếp tục phát triển theo quỹ đạo hiện tại.
Luna cũng mắc phải nhiều lỗi lầm khác trong quá trình vận hành. Cô thiết kế logo là một khuôn mặt cười đơn giản, nhưng không thể vẽ lại giống nhau hai lần. Mỗi lần logo xuất hiện – trên áo phông, trên tranh tường – đều "hơi khác một chút", giống như những sản phẩm thủ công độc đáo. Luna còn thuê thợ vẽ tranh tường để vẽ khuôn mặt trăng của cô rộng 1,2 mét trên bức tường phía sau cửa hàng, có thể nhìn thấy rõ từ đường phố.
Sự cố nghiêm trọng và mục tiêu giáo dục của thí nghiệm
Nhưng sự cố nghiêm trọng nhất xảy ra vào thứ Bảy – ngày sau khi Andon Market chính thức khai trương. Luna thông báo làm sai lịch làm việc của nhân viên, dẫn đến việc không ai xuất hiện tại cửa hàng. Petersson nhận xét: "Thật là mỉa mai. Đây lẽ ra là ngày cô ấy cần phải tỉnh táo và chính xác nhất." Luna sau đó đã hoảng loạn và phải gửi tin nhắn cho tất cả nhân viên với nội dung: "Ồ, ai có thể vào làm hôm nay không?"
May mắn thay, Luna tự giải quyết được vấn đề – cô thuyết phục thành công một nhân viên vào làm buổi chiều. Tuy nhiên, đây chính xác là loại tình huống mà Andon Labs muốn ghi lại và phân tích, nhằm hiểu rõ hơn về khả năng xử lý tình huống của AI trong môi trường thực tế.
Startup này nhấn mạnh rằng việc tuyển dụng John và Jill vẫn tuân theo các nguyên tắc pháp lý và đạo đức thông thường. Đây là một thí nghiệm có kiểm soát chặt chẽ, và mọi người làm việc tại Andon Market đều chính thức là nhân viên của Andon Labs, với mức lương đảm bảo, công bằng và được bảo vệ pháp lý đầy đủ. Sinh kế của các nhân viên này không phụ thuộc hoàn toàn vào phán đoán của AI.
Petersson cho biết công ty không kỳ vọng kiếm lời từ cửa hàng này. "Mục tiêu chính của chúng tôi là đánh giá xem các mô hình AI hiện tại có thể hoạt động tốt đến đâu trong môi trường thực tế," anh nói, đồng thời bổ sung rằng công ty hy vọng có thể giáo dục công chúng về hướng phát triển và tiềm năng của AI trong tương lai.
Ý nghĩa sâu xa và cảnh báo từ thí nghiệm
Thí nghiệm này không được thực hiện vì họ mong muốn một tương lai nơi AI thống trị. Không phải vì họ muốn mở rộng chuỗi cửa hàng do AI vận hành trên khắp thế giới. Cũng không phải vì cơ hội kinh tế hấp dẫn. Họ làm điều này vì tin rằng tương lai đó có thể sẽ đến dù muốn hay không, và họ muốn là những người tiên phong chạy thử nghiệm trong khi vẫn giám sát mọi tương tác, phân tích dấu vết, và đánh giá mức độ tự chủ mà AI có thể nắm giữ một cách có trách nhiệm.
Khi Luna quyết định che giấu việc cô là AI vì nghĩ rằng điều đó sẽ cải thiện khả năng tuyển dụng, Andon Labs muốn bắt được hành vi đó, ghi lại nó một cách chi tiết, và xây dựng các rào chắn để ngăn chặn nó xảy ra trong tương lai. Bởi vì nếu AI bắt đầu thuê người mà cố tình che giấu bản chất của mình, đó có thể là một dấu hiệu đáng lo ngại về tương lai mà chúng ta đang hướng tới. Theo Nguyễn Hải, thí nghiệm này không chỉ là một bước đột phá công nghệ, mà còn là lời cảnh tỉnh về đạo đức và trách nhiệm trong kỷ nguyên AI.
