Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển như vũ bão, nhu cầu truyền tải dữ liệu xuyên biên giới để huấn luyện và vận hành các hệ thống AI tiên tiến tăng cao, kéo theo cuộc cạnh tranh giành quyền kiểm soát các tuyến cáp quang ngầm dưới biển giữa Mỹ và Trung Quốc trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Cáp ngầm được xem là “mạch máu” của nền kinh tế số toàn cầu khi truyền tải khoảng 99% lưu lượng dữ liệu quốc tế, theo Đài Channel News Asia. Không chỉ là hạ tầng viễn thông đơn thuần, đây còn là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế, tài chính và an ninh mạng.
Cạnh tranh chuyển từ giá cả sang địa chính trị
Theo các nhà quan sát, bản chất cuộc cạnh tranh cáp ngầm đã có sự thay đổi căn bản. Trước kia, các dự án cáp biển thường được quyết định dựa trên chi phí, công nghệ và năng lực thi công. Ngày nay, các yếu tố địa chính trị đang chi phối mạnh mẽ, khiến những dự án mang tính biểu tượng trở thành đấu trường quyền lực giữa Washington và Bắc Kinh.
Điển hình là dự án SeaMeWe-6, tuyến cáp dài khoảng 21.700 km kết nối Singapore với Pháp qua Đông Nam Á, Trung Đông và châu Âu. Dù ban đầu được kỳ vọng giao cho Công ty HMN Tech của Trung Quốc (tiền thân là Huawei Marine Networks), dự án cuối cùng đã được trao cho Công ty SubCom có trụ sở tại Mỹ vào năm 2023, sau một chiến dịch vận động mạnh mẽ của Washington, theo Reuters.
Gần đây nhất, Bắc Kinh ngày 28.7 đã cáo buộc Washington “chính trị hóa” hạ tầng cáp ngầm toàn cầu. Nguyên do là thông tin Mỹ sẽ chi 175,8 triệu USD để thay thế các tuyến cáp xuống cấp ở Caribe và Trung Mỹ, nhằm loại bỏ sự tham gia của các doanh nghiệp Trung Quốc trong các dự án này.
Ông Bart Hogeveen, nhà nghiên cứu tại Viện Chính sách chiến lược Úc (ASPI), nhận định: “Chúng ta đang chứng kiến sự phân tách ngày càng rõ rệt của mạng lưới cáp ngầm toàn cầu”. Ông lưu ý rằng các tuyến cáp mới ngày càng được thiết kế để tránh một số điểm cập bờ nhất định hoặc những khu vực hàng hải nhạy cảm về mặt địa chính trị.
Washington siết chặt, loại Huawei và China Mobile
Vào tháng 6 vừa qua, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã bỏ phiếu thông qua quy định bắt buộc các đơn vị vận hành thiết bị đầu cuối tuyến cáp phải có giấy phép, qua đó gần như loại bỏ các doanh nghiệp Trung Quốc khỏi việc cung cấp thiết bị hoặc dịch vụ cho các mạng cáp kết nối với Mỹ, theo tờ South China Morning Post. Quy định này mở rộng lệnh cấm mà FCC ban hành năm ngoái, vốn ngăn các tập đoàn viễn thông Trung Quốc – bao gồm Huawei và China Mobile – tham gia các dự án cáp ngầm có kết nối với Mỹ, với lý do an ninh quốc gia.
Sáng kiến Clean Cable (Cáp sạch) do Washington khởi động từ năm 2020 dưới thời Tổng thống Donald Trump chính là nền tảng cho các động thái này. Mục tiêu của sáng kiến là giảm sự tham gia của Trung Quốc trong các dự án cáp ngầm nhạy cảm, từ khâu sản xuất thiết bị đến vận hành hạ tầng.
Ông Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Đơn vị tình báo kinh tế (EIU) thuộc Tập đoàn The Economist, cho rằng những tranh cãi về quy định mới phản ánh một bước chuyển cơ bản trong cuộc chiến công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Theo ông, cuộc cạnh tranh không còn dừng lại ở các sản phẩm cụ thể mà đã chuyển sang cuộc đua giành quyền kiểm soát hạ tầng nền tảng giúp các công nghệ đó vận hành.
Cuộc đua còn dài và ngày càng khốc liệt
Giới chuyên gia nhận định cạnh tranh quanh cáp ngầm sẽ tiếp tục leo thang trong bối cảnh AI được cả Washington lẫn Bắc Kinh xem là công nghệ chiến lược quyết định. Ông Hogeveen dự báo: “Khi AI phát triển nhanh chóng và được cả hai chính phủ coi là trọng tâm, chúng ta sẽ chứng kiến sự cạnh tranh ngày càng gay gắt đối với hạ tầng vật lý làm nền tảng cho AI”.
Thị trường cáp ngầm toàn cầu hiện có khoảng 570 tuyến cáp dưới biển, đảm nhận đến 99% lưu lượng internet quốc tế và hỗ trợ hơn 10.000 tỉ USD giá trị giao dịch tài chính mỗi ngày, theo tờ Lianhe Zaobao. Theo một số ước tính, các doanh nghiệp Mỹ, Nhật Bản, Pháp và Trung Quốc chiếm gần 90% thị phần, trong đó Mỹ chiếm hơn 30%, còn Trung Quốc khoảng 15%.
Một điểm đáng chú ý là cuộc chơi cáp ngầm không còn là sân chơi riêng của các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông truyền thống. Các gã khổng lồ công nghệ như Meta, Google, Microsoft và Amazon đang đầu tư ngày càng lớn vào hạ tầng này, cho thấy vai trò chiến lược của cáp ngầm trong kỷ nguyên dữ liệu và AI.
