Bỏ ra vài triệu đồng thuê huấn luyện viên thể hình (PT) có thể khiến bạn xót ví, nhưng đừng vội tin rằng chatbot miễn phí có thể thay thế hoàn toàn. Theo trang tin Westfield Health, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở rộng sang các lĩnh vực vốn được xem là “đặc quyền” của con người, từ tư vấn tâm lý đến huấn luyện thể hình. Với danh sách chờ khám tâm lý tại Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) kéo dài nhiều tháng, và các mô hình ngôn ngữ như ChatGPT ngày càng thông minh, nhiều người bắt đầu xem AI như người đồng hành chăm sóc sức khỏe. Một nghiên cứu gần đây cho thấy 37% người từng sử dụng AI hỗ trợ sức khỏe tinh thần, riêng nhóm 25-34 tuổi lên tới 64%. Tuy nhiên, câu hỏi liệu AI có thể thay thế chuyên gia hay chỉ là công cụ hỗ trợ vẫn còn nguyên giá trị.
AI lấp đầy khoảng trống
Sức hấp dẫn lớn nhất của AI là phản hồi tức thì, hoạt động 24/7 và gần như miễn phí. Người dùng có thể trò chuyện với ChatGPT hoặc Gemini để tìm hiểu cảm xúc, xin lời khuyên cá nhân, xây dựng kế hoạch tập luyện hay thiết kế thực đơn chỉ trong vài giây. Nhiều người trên Reddit chia sẻ họ cảm thấy thoải mái khi tâm sự với chatbot vì không bị đánh giá. Với người chưa sẵn sàng gặp chuyên gia hoặc không đủ tài chính thuê PT, AI trở thành lựa chọn dễ tiếp cận.
Trong thể hình, các công cụ như ChatGPT có thể xây dựng giáo án chạy bộ, lịch tập gym hay tư vấn dinh dưỡng dựa trên mục tiêu cá nhân. Ứng dụng chuyên biệt như Runna kết hợp dữ liệu thời gian thực từ thiết bị đeo để điều chỉnh chương trình tập luyện. Theo Lee Mitchell, huấn luyện viên cá nhân và đại sứ thể hình của RENPHO, ChatGPT cung cấp hướng dẫn tổng quan, giải thích kiến thức nền tảng và mang lại động lực cho người mới. Christina Brown, huấn luyện viên được chứng nhận bởi ACSM, cũng cho rằng AI giúp nhiều người bắt đầu hành trình sức khỏe khi chưa sẵn sàng đầu tư dịch vụ chuyên nghiệp.
Ba điểm yếu lớn của AI trong thể hình
Theo Mike Israetel, nhà khoa học thể thao và đồng sáng lập Renaissance Periodization, AI chắc chắn sẽ thay đổi ngành fitness nhưng chưa đủ trưởng thành để thay thế huấn luyện viên cá nhân. Ông chỉ ra ba điểm yếu:
- AI không hiểu cơ thể như huấn luyện viên thực thụ: Huấn luyện viên có thể nhận ra học viên mệt mỏi, thiếu ngủ, đau khớp hay có dấu hiệu chấn thương để điều chỉnh ngay, trong khi AI không thể nhận biết nếu không được mô tả.
- AI hiểu ngôn ngữ tốt hơn chuyển động: Các mô hình hiện tại chủ yếu được huấn luyện trên văn bản, không phải hình ảnh hay video, nên có thể giải thích bài squat nhưng không hiểu cơ sinh học để đánh giá tư thế.
- AI không có trí nhớ dài hạn: Cửa sổ ngữ cảnh hạn chế khiến AI quên thông tin cũ, có thể đề xuất lại bài tập đã loại bỏ hoặc quên mục tiêu luyện tập.
Nguy cơ từ sự tin tưởng thái quá
Nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở AI mà ở cách con người sử dụng. Huấn luyện viên Lee Mitchell nhấn mạnh rằng chương trình tập hiệu quả phải dựa trên tiền sử bệnh lý, khả năng vận động và giới hạn cá nhân. Christina Brown cảnh báo AI không thể quan sát kỹ thuật để sửa lỗi tư thế, nguyên nhân phổ biến dẫn đến chấn thương. Ngoài ra, các chatbot như ChatGPT đôi khi tạo ra thông tin sai lệch hoặc không phân biệt được nguồn đáng tin cậy.
AI nên được sử dụng như thế nào?
Thay vì thay thế chuyên gia, AI phát huy giá trị tốt nhất khi đóng vai trò trợ lý. Mike Israetel khuyến nghị người dùng xem AI như công cụ tìm ý tưởng bài tập hoặc giải đáp câu hỏi chuyên môn, không sao chép toàn bộ chương trình. Ebenezer Samuel, Giám đốc thể hình của Men's Health, cho rằng AI hữu ích cho người mới bắt đầu xây dựng kiến thức nền tảng, nhưng mọi thông tin cần kiểm chứng từ nguồn đáng tin cậy. Khi lập kế hoạch tập luyện, nên cung cấp càng nhiều thông tin cá nhân càng tốt, và với các chấn thương hay bài tập mới, tham khảo ý kiến huấn luyện viên vẫn là an toàn nhất.
AI đang mở ra cách tiếp cận mới với sức khỏe tinh thần và thể chất, nhưng trị liệu tâm lý và huấn luyện thể chất đòi hỏi sự quan sát, kinh nghiệm, khả năng đánh giá bối cảnh và đọc hiểu cảm xúc – những năng lực mà AI chưa thể tái tạo. Ở thời điểm hiện tại, AI phù hợp nhất với vai trò trợ lý thông minh, giúp tiếp cận kiến thức nhanh hơn và duy trì động lực, nhưng chuyên gia con người vẫn không thể thay thế trong các quyết định sức khỏe quan trọng.
