AI Hỗ Trợ Khai Thuế: Công Cụ Tiện Lợi Nhưng Đầy Cạm Bẫy
Trong phần lớn cuộc đời trưởng thành, Ryan Ermey - một phóng viên cao cấp về tiền tệ - có tình hình thuế khá đơn giản. Hầu hết các năm, anh chỉ cần đảm bảo thu nhập trên mẫu W-2 chính xác và hoàn tất khai thuế, không có người phụ thuộc, không thu nhập phụ hay tài sản phức tạp. Tuy nhiên, năm vừa qua đã mang đến sự thay đổi đáng kể.
Trường Hợp Cụ Thể: Từ Cổ Phiếu Đến Đám Cưới
Sau nhiều năm mua cổ phiếu thông qua chương trình dành cho nhân viên, Ermey quyết định bán phần lớn để gây quỹ cho đám cưới sắp tới. Việc này dẫn đến những quy định thuế phức tạp, đòi hỏi tính toán chi tiết để xác định lãi hoặc lỗ. Giống như nhiều người đóng thuế hiện nay, anh đã tìm đến trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ.
Dù ban đầu còn hoài nghi vì cảnh báo từ OpenAI về việc không nên tự động hóa các quyết định quan trọng mà không có sự xem xét của con người, Ermey nhanh chóng bị thuyết phục bởi phiên bản mới nhất của ChatGPT. Mô hình AI không chỉ trả lời câu hỏi về cách tính thuế mà còn phân tích thông tin thành các gạch đầu dòng dễ hiểu. Kết quả cho thấy dữ liệu từ công ty môi giới không khớp với con số cần thiết cho khai thuế, và kiểm tra mẫu W-2 tiết lộ một mục cần chú ý.
Phát Hiện Thiếu Sót và Cảnh Báo Từ Chuyên Gia
Dù cẩn thận lưu hồ sơ, Ermey vẫn trao đổi lại với Miklos Ringbauer, một kế toán viên công chứng có kinh nghiệm. Ringbauer nhận định thông tin từ ChatGPT có thể đúng nhưng chưa đầy đủ. Họ phải so sánh các con số với dữ liệu của công ty môi giới để đảm bảo tính chính xác. Đáng chú ý, một số con số trong tờ khai thuế dường như chỉ ra các giao dịch chịu thuế mà Ermey không thực hiện, nhưng AI đã bỏ qua điều này.
Theo JT Eagan, trợ lý giáo sư kế toán tại Đại học Purdue, lỗi Ermey gặp phải tuy nhỏ nhưng minh họa cho vấn đề lớn hơn. Ông dẫn chứng một lần chatbot trả lời sai câu hỏi thuế cho sinh viên, nhấn mạnh: “Trí tuệ nhân tạo có thể thuyết phục chúng ta rằng bầu trời màu xanh lá cây, và sự thuyết phục đó đáng kinh ngạc.” AI đưa ra câu trả lời hoàn hảo về mặt kỹ thuật, nhưng kết quả chưa chắc đã đúng.
Nguyên Nhân Của Sai Sót và Ảo Giác Tính Chính Xác
Jordan Wilson, người sáng lập công ty chiến lược AI Everyday AI, giải thích rằng chatbot không cố ý lừa dối. Trong những năm gần đây, nhiều mô hình hàng đầu đã cải thiện trong việc thông báo khi không có câu trả lời đầy đủ. Tuy nhiên, chúng thường được huấn luyện để trở thành trợ lý hữu ích, dẫn đến phản hồi tự tin và đôi khi gây ảo giác về tính chính xác.
Wilson cảnh báo: “Nếu bạn mắc lỗi khi sử dụng AI để làm thuế, bạn có thể gặp rắc rối lớn, và lời bào chữa hợp lệ không phải là ‘Trí tuệ nhân tạo bắt tôi làm vậy’.” Do đó, các chuyên gia khuyến nghị thận trọng tối đa khi dùng AI cho các vấn đề tài chính nhạy cảm.
Lời Khuyên Khi Sử Dụng AI Để Khai Thuế
Nếu bạn dự định dùng AI như một công cụ hỗ trợ khai thuế, hãy ghi nhớ những điều sau từ các chuyên gia:
1. Kiểm Tra Chế Độ AI Đang Sử Dụng
Wilson chỉ ra rằng không có hai mô hình AI nào giống hệt nhau, và ngay cả các công ty ưa thích cũng cung cấp nhiều phiên bản với khả năng khác nhau. Đối với vấn đề phức tạp như thuế, bạn cần sử dụng chế độ chuyên sâu “thinking” để phân tích từng bước. Ngay cả với gói cao cấp, mô hình mặc định có thể chưa được hiệu chỉnh cho chủ đề phức tạp.
Ví dụ, khi Ermey mở phiên bản trả phí của ChatGPT, anh được đặt mặc định ở chế độ “Instant” cho cuộc trò chuyện hàng ngày và phải chuyển sang “thinking” thủ công. Ngoài ra, hãy kiểm tra xem công ty có sử dụng dữ liệu của bạn để huấn luyện mô hình hay không. Wilson khuyên: “Người dùng gói miễn phí nên cân nhắc kỹ trước khi chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm như tài khoản ngân hàng hay số an sinh xã hội.”
2. Hiểu Rõ Hạn Chế Của AI Và Cả Chính Bạn
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng ngay cả khi AI tuân theo quy trình đúng, nó vẫn có thể đưa ra câu trả lời sai do dựa vào dữ liệu cũ. Dữ liệu huấn luyện có thể đã lỗi thời nhiều tháng, khiến mô hình thiếu thông tin thuế cập nhật và buộc phải lấy từ internet.
Wilson giải thích: “Một số quy tắc thuế có thể áp dụng hoặc không tùy thuộc vào hoàn cảnh cá nhân. Nếu xem xét toàn bộ luật thuế, người dùng có thể gặp khó khăn trong việc tính toán chính xác khi chỉ dựa vào AI.” Ngay cả khi AI trả lời đúng, nó bị hạn chế bởi những gì nó biết về bạn. Do đó, nếu không chắc chắn về khả năng cung cấp thông tin đầy đủ hoặc số tiền lớn bị ảnh hưởng, hãy tham khảo ý kiến chuyên gia.
Wilson kết luận: “Sai lầm lớn nhất mà nhiều người mắc phải là nghĩ rằng chỉ cần nhập tài liệu và ngữ cảnh, AI sẽ tạo ra kết quả tốt. Thực tế, con người cần làm việc tỉ mỉ để đảm bảo cung cấp ngữ cảnh chính xác cho mô hình.”
Theo: CNBC Hà Thu
