Meta được cấp bằng sáng chế AI tạo 'sự sống số' sau khi người dùng qua đời
Tập đoàn công nghệ Meta vừa chính thức được cấp bằng sáng chế cho một hệ thống trí tuệ nhân tạo đặc biệt, có khả năng mô phỏng hoạt động mạng xã hội của người dùng ngay cả khi họ đã qua đời hoặc tạm ngừng sử dụng nền tảng. Thông tin này được công bố vào ngày 15/2/2026, cho thấy bằng sáng chế đã được chấp thuận từ cuối tháng 12 năm ngoái, mở ra viễn cảnh về một dạng "sự sống số" kéo dài vượt ra ngoài đời thực.
Công nghệ tái tạo nhân dạng số từ dữ liệu người dùng
Theo nội dung hồ sơ sáng chế được trích dẫn bởi Business Insider, mô hình ngôn ngữ trong hệ thống của Meta có thể được sử dụng để mô phỏng người dùng khi họ vắng mặt trên nền tảng mạng xã hội. Điều này áp dụng cho cả trường hợp người dùng tạm nghỉ dài ngày hoặc đã qua đời. Meta lập luận rằng việc một người đột ngột ngừng đăng bài có thể khiến những người xung quanh cảm thấy thiếu vắng, và tác động này sẽ nghiêm trọng hơn, thậm chí mang tính vĩnh viễn nếu người đó không bao giờ quay trở lại vì đã qua đời.
Bằng sáng chế, được nộp lần đầu vào năm 2023, mô tả chi tiết một hệ thống có khả năng phân tích dữ liệu "đặc thù người dùng" bao gồm bài đăng, tin nhắn thoại, đoạn chat, bình luận và lượt thích. Dựa trên kho dữ liệu phong phú này, AI có thể tái tạo một nhân dạng số đủ thuyết phục để tiếp tục thực hiện các hoạt động như:
- Đăng bài mới trên mạng xã hội
- Phản hồi tin nhắn trực tiếp
- Tương tác với nội dung khác trên nền tảng
Tất cả nhằm tạo cảm giác như người dùng chưa từng rời đi, duy trì sự hiện diện liên tục trong không gian số.
Khả năng mở rộng và những lo ngại về đạo đức
Tài liệu sáng chế còn đề cập tới khả năng mở rộng sang việc mô phỏng các cuộc gọi âm thanh hoặc video, qua đó nâng mức độ tương tác của bản sao kỹ thuật số lên một cấp độ mới, sống động hơn. Điều này làm dấy lên hàng loạt câu hỏi về ranh giới giữa tưởng niệm và tái tạo con người bằng công nghệ, cũng như những hệ lụy tiềm ẩn.
Tuy nhiên, một người phát ngôn của Meta đã nhanh chóng lên tiếng khẳng định rằng việc được cấp bằng sáng chế không đồng nghĩa với việc công ty sẽ triển khai sản phẩm này ra thị trường. Đại diện này cho biết Meta hiện không có kế hoạch phát triển hoặc thương mại hóa công nghệ cụ thể nêu trong hồ sơ, nhấn mạnh đây chỉ là một phần trong hoạt động nghiên cứu và bảo hộ sở hữu trí tuệ thông thường.
Cuộc tranh luận nóng về "grief tech" và những cảnh báo
Sự xuất hiện của bằng sáng chế này tiếp tục làm nóng lên cuộc tranh luận kéo dài nhiều năm xung quanh lĩnh vực được gọi là "grief tech" - công nghệ liên quan đến tưởng niệm và tái tạo người đã khuất. Một số ý kiến ủng hộ cho rằng công nghệ có thể hỗ trợ những người sáng tạo nội dung hoặc người có ảnh hưởng tạm nghỉ mà vẫn duy trì hiện diện trực tuyến, đặc biệt khi thu nhập của họ phụ thuộc vào các nền tảng thuộc Meta.
Ở chiều ngược lại, các nhà nghiên cứu từ Đại học Cambridge đã đưa ra cảnh báo mạnh mẽ, mô tả đây là một "bãi mìn đạo đức" có thể gây tổn hại sâu sắc về mặt xã hội và tâm lý. Theo họ, những chatbot tái tạo người đã mất có thể bị lợi dụng để quảng bá sản phẩm hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực tới trẻ em nếu khiến các em tin rằng cha mẹ đã khuất vẫn đang hiện diện và tương tác với mình.
Tiến sĩ Tomasz Hollanek, đồng tác giả nghiên cứu về tác động của việc tái tạo kỹ thuật số người đã chết, nhấn mạnh rằng các dịch vụ "hậu sự số" cần cân nhắc quyền lợi và sự đồng thuận không chỉ của người được tái tạo mà còn của những người sẽ phải tương tác với bản mô phỏng đó. Ông cho rằng đây là vấn đề phức tạp đòi hỏi sự thận trọng cao độ.
Bối cảnh rộng hơn và xu hướng công nghệ
Trước đó vào năm 2021, Microsoft cũng từng được cấp bằng sáng chế cho một chatbot cho phép người dùng trò chuyện với các cá nhân cụ thể, bao gồm cả người đã qua đời. Đến năm 2025, làn sóng deepfake sử dụng AI tái hiện những nhân vật nổi tiếng đã mất gia tăng đáng kể, trong đó xuất hiện các video giả mạo gây tranh cãi như Martin Luther King Jr. phát ngôn phân biệt chủng tộc hoặc tranh luận với Malcolm X.
Zelda Williams, con gái cố diễn viên Robin Williams, cũng từng công khai kêu gọi người hâm mộ ngừng gửi cho cô các video AI tái tạo hình ảnh cha mình, cho thấy sự nhạy cảm và những tổn thương tâm lý mà công nghệ này có thể gây ra cho người thân.
Dù Meta chưa có kế hoạch triển khai công nghệ này trong thực tế, việc bằng sáng chế được chấp thuận cho thấy các tập đoàn công nghệ lớn vẫn đang nghiên cứu sâu về khả năng kéo dài "dấu vết số" của con người sau khi qua đời. Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển với tốc độ chóng mặt, câu hỏi đặt ra không chỉ là công nghệ có thể làm được gì, mà còn là liệu xã hội có thực sự sẵn sàng chấp nhận một dạng "bất tử kỹ thuật số" như vậy hay không, và những hệ quả đạo đức, pháp lý nào cần được thiết lập để quản lý lĩnh vực mới mẻ này.
