Sáng 18/3/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương, chủ trì cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Từ cuộc đấu tranh “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, công tác này đã tạo chuyển biến thực chất, củng cố niềm tin và siết chặt kỷ luật. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn mới, yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đòi hỏi cách làm mới: không chỉ xử lý nghiêm mà còn phòng ngừa từ gốc, bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, khơi thông nguồn lực cho đất nước.
Hai mươi năm kiên trì: Từ nhận thức đến hành động
Thực tiễn hai mươi năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 - Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X cho thấy, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã chuyển biến từ nhận thức đến hành động, từ cách tiếp cận đến phương pháp xử lý, với kết quả rõ ràng, cụ thể và đo đếm được. Giai đoạn đầu còn gặp khó khăn trong chứng minh hành vi tham nhũng, xác định động cơ vụ lợi và thu hồi tài sản, thì nay, việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử đã bài bản, phối hợp đồng bộ và hiệu quả hơn. Nhiều vụ án lớn, đặc biệt nghiêm trọng trên các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, y tế, giáo dục được xử lý nghiêm minh, khẳng định nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.
Siết chặt kỷ luật, kiểm soát quyền lực
Kỷ luật, kỷ cương trong Đảng được tăng cường, kiểm soát quyền lực được siết chặt. Lần đầu tiên, Đảng ban hành 5 quy định về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ; kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng, thanh tra, kiểm toán; hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; xây dựng pháp luật; quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công. Các quy định này tạo thành hệ thống “hàng rào” chặt chẽ để phòng ngừa từ sớm, từ xa, góp phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân.
Xử lý nghiêm minh nhưng nhân văn, thuyết phục
Ở khâu xử lý, cách làm đã phát triển từ chủ yếu nhấn mạnh xử lý nghiêm khắc sang kết hợp “nghiêm minh nhưng nhân văn, thuyết phục”. Việc phân loại, phân hóa đối tượng, chứng minh rõ động cơ vụ lợi, đồng thời khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả đã nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, hạn chế thất thoát cho Nhà nước. Sự lan tỏa mạnh mẽ từ Trung ương xuống địa phương, với việc thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, đã khắc phục tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”, tạo sự đồng bộ trong toàn hệ thống. Nơi nào cấp ủy, người đứng đầu quyết liệt, gương mẫu thì chuyển biến rõ, kết quả tốt. Chủ trương xét xử vắng mặt đối với đối tượng bỏ trốn ra nước ngoài thể hiện quyết tâm không để bỏ lọt tội phạm, tăng tính răn đe.
Chống lãng phí được đặt ngang tầm
Không chỉ chống tham nhũng, công tác chống lãng phí cũng được đặt ngang tầm. Việc xử lý dứt điểm 12 dự án yếu kém, thua lỗ kéo dài của ngành Công Thương là minh chứng rõ. Bộ Chính trị đã ban hành nhiều văn bản, kết luận tháo gỡ vướng mắc cho các dự án, nhất là liên quan đến đất đai. Yêu cầu hoàn thành rà soát, xử lý các công trình, dự án chậm tiến độ ngay trong quý 2/2026, gắn trách nhiệm cụ thể cho từng địa phương, thể hiện tinh thần “nói đi đôi với làm”, xác định rõ “địa chỉ, trách nhiệm, thời hạn”, không để nguồn lực ách tắc, phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Giai đoạn mới: Phòng ngừa từ gốc, thúc đẩy phát triển
Những kết quả đó cho thấy, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã trở thành “điểm nhấn” trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Nhưng bước vào giai đoạn mới, yêu cầu không dừng lại ở đó. Đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, hướng tới năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Vì thế, yêu cầu không chỉ là “làm trong sạch” mà còn phục vụ phát triển kinh tế-xã hội. Nghị quyết số 04-NQ/TW Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV xác định vừa “kiên quyết, kiên trì phòng ngừa, kiểm soát, ngăn chặn, đẩy lùi” tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa “thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội”, phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững. Như vậy, phòng, chống tham nhũng không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là động lực phát triển.
Bảo vệ người đổi mới, sáng tạo
Một định hướng quan trọng là xử lý sai phạm “nghiêm minh, kịp thời, nhân văn, thuyết phục”, đồng thời “xem xét kỹ bối cảnh lịch sử cụ thể”, lấy hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội và lợi ích quốc gia - dân tộc làm căn cứ. Cách tiếp cận này nhằm bảo vệ người đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, tránh tình trạng “sợ sai, không dám làm”. Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực trung tâm, Trung ương yêu cầu hoàn thiện pháp luật để xử lý phù hợp với rủi ro khách quan. Chủ trương loại trừ hoặc giảm trách nhiệm hình sự đối với trường hợp không có động cơ vụ lợi, chủ động khắc phục hậu quả là bước đi cần thiết để khuyến khích sáng tạo, đồng thời giữ nghiêm kỷ cương.
Bốn giải pháp trụ cột: Không muốn, không thể, không dám, không cần
Trung ương xác định chuyển mạnh từ “chống” là chủ yếu sang “phòng ngừa từ gốc” với bốn giải pháp trụ cột: “không muốn”, “không thể”, “không dám”, “không cần” tham nhũng. Đây là cách tiếp cận hệ thống, toàn diện, hướng tới xử lý tận gốc nguyên nhân. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, pháp luật, tăng cường minh bạch, kiểm soát quyền lực, đồng thời xây dựng văn hóa liêm chính trong toàn xã hội. Chống lãng phí cần tạo đột phá mạnh mẽ, không chỉ tiết kiệm chi tiêu mà còn chống lãng phí nguồn lực vật chất, thời gian, cơ hội phát triển. Việc rà soát, xử lý các dự án tồn đọng, tháo gỡ vướng mắc để “khơi thông nguồn lực” gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng là cách làm mới, thiết thực.
Vai trò then chốt của người đứng đầu
Nghị quyết 04 nhấn mạnh vai trò then chốt của người đứng đầu. Hiệu quả phòng, chống tham nhũng phụ thuộc lớn vào trách nhiệm, bản lĩnh của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu. Vì vậy, không chỉ xử lý nghiêm khi để xảy ra sai phạm, mà còn phải có cơ chế bảo vệ, khuyến khích người đứng đầu chủ động phát hiện, xử lý từ sớm, từ xa. Cách tổ chức thực hiện được cụ thể hóa bằng 8 nhiệm vụ trọng tâm và 114 nhiệm vụ cụ thể, gắn với lộ trình, thời hạn, sản phẩm rõ ràng. Đây là bước tiến về phương thức lãnh đạo, bảo đảm chủ trương đi vào cuộc sống, tránh chung chung, hình thức.
Có thể thấy, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã bước sang giai đoạn phát triển mới: vừa kiên quyết, kiên trì đấu tranh, vừa chủ động phòng ngừa, vừa tạo môi trường để phát triển. Dù chống “giặc nội xâm” chưa bao giờ dễ, nhưng với quyết tâm đã được chứng minh bằng thực tiễn, cách làm bài bản, khoa học, cụ thể và sự đồng lòng của nhân dân, chúng ta có cơ sở tin rằng cuộc đấu tranh này sẽ tiếp tục đạt kết quả vững chắc hơn, góp phần xây dựng nền quản trị liêm chính, minh bạch, hiện đại và đất nước phát triển bền vững.
