Đồn Biên Phòng Pò Mã: 18 Ngày Kiên Cường Bảo Vệ Hơn 10.000 Dân Trong Chiến Tranh Biên Giới 1979
Đồn biên phòng Pò Mã, thành lập tháng 4 năm 1952 với tên gọi ban đầu là Đồn công an biên phòng, đóng quân tại Na Nưa, xã Quốc Khánh, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn (nay là xã Quốc Khánh, tỉnh Lạng Sơn). Đơn vị này đã viết nên trang sử hào hùng trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc vào tháng 2 năm 1979.
Bối Cảnh Chiến Sự Căng Thẳng
Chiều ngày 16 tháng 2 năm 1979, đường dây liên lạc từ đồn ra huyện bị cắt đứt. Ban Chỉ huy đồn Pò Mã nhận định Trung Quốc có thể tấn công, nên buổi tối đã cho bộ đội bí mật hành quân về hậu cứ ở làng Lũng Xá, chỉ để lại khẩu đội 12,7 mm trên đỉnh núi Cốc Pia để bảo vệ đồn. Công an nhân dân vũ trang, nay là bộ đội biên phòng, đã sẵn sàng đánh trả quân xâm lược trên tuyến biên giới Lạng Sơn - Cao Bằng.
Sáng ngày 17 tháng 2 năm 1979, khi Trung Quốc tấn công và khẩu đội 12,7 mm sau khi chiến đấu hết đạn phải rút về phía sau, thượng úy Hà Văn Chung (đồn trưởng) và Nguyễn Văn Là (chính trị viên) đã họp với chính quyền, quân sự địa phương để bàn chuyển từ bám chốt phòng ngự sang cơ động chiến đấu.
Cuộc Di Tản Khẩn Cấp Của Hàng Nghìn Người Dân
Ông Đinh Hoàng Quy, nguyên Phó bí thư Đoàn xã Quốc Khánh thời điểm tháng 2 năm 1979, nhớ lại: đúng vào lúc cuộc họp đang diễn ra thì hàng nghìn người dân ở các thôn trong xã, các xã lân cận như Tri Phương, Đội Cấn, và người dân của các xã Đức Long, Lê Lợi, Danh Sỹ (huyện Thạch An, Cao Bằng), biết tin thôn Lũng Xá là hậu cứ an toàn, có bộ đội bảo vệ, nên đã ùn ùn kéo đến xin trú ẩn.
Phương án chiến đấu được điều chỉnh từ cơ động chiến đấu sang "bám trụ địa bàn, ngăn không cho quân địch lùng sục vào khu vực hậu cứ Lũng Xá, nơi đồng bào trú ẩn". Ông Hoàng Văn San, nguyên Bí thư Huyện ủy Tràng Định (1980 - 1987), chia sẻ: "Địch vây phía ngoài và tìm cách đánh vào. Chúng tôi ở trong, vừa giữ không cho chúng vào, vừa tìm cách chọc thủng, tìm đường đưa dân ra. Hơn 10.000 người dân tập trung ở một thôn nhỏ, nếu địch vào được sẽ rất nguy hiểm".
Chiến Thuật Thông Minh Và Sự Hy Sinh Anh Dũng
Để ngăn chặn địch vào hậu cứ, bộ đội biên phòng đồn Pò Mã đã lập 13 chốt trên 13 đường mòn, đánh quần lộn, không cho địch tiến vào. Nhiều trận đánh ác liệt diễn ra ở vòng ngoài hậu cứ:
- Chốt Lũng Dảo do trung úy Lê Minh Anh, đồn phó quân sự chỉ huy, đã đánh bại 5 đợt tấn công.
- Chốt Keng Pán do chuẩn úy Nguyễn Công Thuận, trung đội trưởng vũ trang, đánh trả 1 trung đội địch.
- Chốt Lũng Cừ do thiếu úy Đinh Xuân Viện chặn đánh 1 mũi tấn công.
- Chốt Kéo Quang do thượng sĩ Dương Quang Hợp ngăn chặn hướng tấn công của 1 trung đội thám báo.
Các trận đánh này đã tiêu diệt nhiều tên địch, buộc chúng phải rút lui và không dám tiến sâu vào trong.
Tình Thế Nguy Cấp Và Lời Cầu Cứu
Ngày 23 tháng 2 năm 1979, sau gần 1 tuần bị địch vây hãm, đạn dược của bộ đội gần cạn, lương thực, thực phẩm cho hơn 10.000 người dân cũng hết. Thượng úy Hà Văn Chung, Đồn trưởng biên phòng Pò Mã, đã gửi điện cơ yếu về Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng dưới Hà Nội cầu cứu: "Địch đang bao vây 1 vạn dân ở xã Quốc Khánh. Xin lực lượng chi viện gấp. Nếu không, dân sẽ bị giết hại".
Những ngày cuối của cuộc chiến đấu, một đại đội lính Trung Quốc đào công sự dự định chốt chặn con đường từ Lũng Xá vào rừng để chặn lối rút duy nhất của đồng bào. Ban chỉ huy quyết định đưa các tổ chiến đấu đánh vào đội hình địch để thu hút hỏa lực, đánh lạc hướng cho 1 trung đội dân quân và bộ đội biên phòng Pò Mã dẫn toàn bộ đồng bào vào rừng, rút về phía sau an toàn.
Kết Quả Và Di Sản Lịch Sử
Lịch sử Bộ đội biên phòng Lạng Sơn ghi lại: trải qua 18 ngày kiên cường chiến đấu từ 17 tháng 2 đến 5 tháng 3 năm 1979, trong hoàn cảnh bị vây ép, thiếu thốn đủ bề, bộ đội Đồn biên phòng Pò Mã cùng lực lượng vũ trang địa phương và nhân dân đã đoàn kết, giúp đỡ, chia sẻ từng mảnh áo, tấm chăn, miếng cơm với nhau. Họ kiên quyết chiến đấu bảo vệ hậu cứ, đánh bại 11 đợt tấn công của địch.
Ngày nay, Đồn biên phòng Pò Mã vẫn tiếp tục nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biên giới, với những hoạt động như khám bệnh, cấp thuốc cho bà con các dân tộc khu vực biên giới, tuyên truyền pháp luật, và tham gia cứu nạn trong mưa lũ. Bia ghi danh các cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ được đặt trong khuôn viên doanh trại, nhắc nhở về sự hy sinh cao cả cho Tổ quốc.
