Vào sáng 31/7/2026, truyền thông đã ghi nhận một bước chuyển quan trọng trong chính sách đối ngoại và quốc phòng của Mỹ khi Washington chính thức bắt tay vào việc rà soát, cân đối sự hiện diện quân đội của mình ở châu Âu. Theo bài viết của tác giả Phạm Lữ, đây không còn là những phát ngôn úp mở hay tuyên bố mang tính thăm dò, mà là hành động cụ thể đầu tiên sau một thời gian dài tích lũy tín hiệu.
Điều mà các đồng minh châu Âu quan tâm nhất lúc này nằm ở kết quả dự kiến: Mỹ sẽ không tăng thêm quân số, nhưng cũng sẽ không rút toàn bộ lực lượng. Phương án khả dĩ nhất là giữ nguyên hiện trạng hoặc giảm bớt sự hiện diện một cách có kiểm soát. Nói cách khác, Washington muốn duy trì một mức độ cam kết an ninh nhất định, đủ để trấn an đồng minh, nhưng không đến mức phải gánh chịu toàn bộ chi phí và rủi ro.
Khói bốc lên từ những hành động cụ thể
Hình ảnh "khói trước, lửa sau" mà tác giả sử dụng không phải là một phép ẩn dụ đơn thuần. Khói đã thực sự bốc lên khi Mỹ chuyển từ những lời nói mang tính chất cảnh báo sang những bước đi khiến các đồng minh phải ngồi lại tính toán lại chiến lược của chính họ. Thông điệp mà Washington phát đi có thể sẽ trở thành một lựa chọn chính sách mới, thay vì chỉ là một tín hiệu tạm thời.
Điều quan trọng là khói này xuất hiện có chủ đích. Mỹ chủ động tạo ra làn khói trước mắt để buộc các bên liên quan phải hành động, đồng thời gửi đi một thông điệp cảnh báo liên tục. Mục tiêu trước mắt là ép các đồng minh giảm bớt sự lệ thuộc vào bộ binh Mỹ và tăng chi tiêu cho an ninh của chính họ. Chỉ khi đồng minh tự gánh vác nhiều hơn, Washington mới có thể giải phóng nguồn lực để tập trung vào những trọng tâm cạnh tranh chiến lược khác, đặc biệt là khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Lửa đã cháy, không chỉ có khói
Sẽ là sai lầm nếu cho rằng Mỹ chỉ đang thổi khói để thăm dò phản ứng. Theo phân tích của tác giả Phạm Lữ, ở đây có lửa chứ không chỉ có khói. Washington không hề có ý định buông bỏ hoàn toàn đồng minh, nhưng quyết tâm buộc các đối tác phải chia sẻ trách nhiệm bảo đảm an ninh ở mức cao hơn. Vấn đề còn lại chỉ là mức độ ngọn lửa sẽ lan rộng đến đâu: cháy bùng to hay chỉ âm ỉ kéo dài.
Lịch sử chính trị thế giới cho thấy khói hiếm khi vô hại. Khói xuất hiện là để báo hiệu một điều gì đó đang âm ỉ bên trong. Người xưa có câu: nơi nào có khói bốc lên dai dẳng, ở đó sớm muộn cũng sẽ phát ra ngọn lửa. Vì vậy, các đồng minh của Mỹ không nên tranh cãi về việc làn khói này là thật hay giả, mà nên tập trung vào việc chuẩn bị ứng phó với ngọn lửa có thể bùng lên thành một đám cháy lớn đối với họ.
Bài học từ cuộc tập trận tại Wierzbiny
Một ví dụ điển hình về sự sẵn sàng của NATO được ghi nhận qua cuộc tập trận quân sự tại Wierzbiny, Ba Lan hồi tháng 9/2025. Hình ảnh binh sĩ NATO phối hợp tác chiến tại đây ngày 17/9/2025 cho thấy liên minh vẫn duy trì năng lực phản ứng nhanh, bất chấp những biến động chính trị đang diễn ra ở hậu trường. Nhưng điều đó cũng đặt ra câu hỏi: nếu Mỹ giảm bớt sự hiện diện, các đồng minh châu Âu có đủ khả năng tự bảo vệ mình khi đối mặt với một cuộc khủng hoảng thực sự?
Sự thay đổi trong học thuyết an ninh của Mỹ không diễn ra trong một sớm một chiều. Những tín hiệu đã được phát đi nhiều lần trong quá khứ, nhưng đến nay mới có những động thái cụ thể. Các đồng minh châu Âu, đặc biệt là những nước nằm ở tuyến đầu như Ba Lan và các quốc gia vùng Baltic, cần phải tính đến kịch bản Washington điều chỉnh chiến lược thực sự, thay vì cho rằng đây chỉ là một bài tập tham chiếu truyền thống.
Hệ quả đối với trật tự an ninh châu Âu
Nếu Washington giữ nguyên số quân đồn trú, các đồng minh có thể thở phào nhẹ nhõm, nhưng gánh nặng tài chính sẽ tiếp tục được đàm phán. Nếu giảm bớt, NATO sẽ phải tái cơ cấu lại hệ thống phòng thủ tập thể, và các quốc gia châu Âu phải tăng ngân sách quốc phòng để bù đắp khoảng trống. Trong cả hai trường hợp, yêu cầu về sự tự chủ chiến lược của châu Âu sẽ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Như tác giả Phạm Lữ nhấn mạnh, các đồng minh không nên dừng lại ở việc đánh giá mức độ lan tỏa của làn khói, mà phải có kế hoạch dự phòng từ sớm. Việc chuẩn bị cho một kịch bản bất lợi không đồng nghĩa với việc mất niềm tin vào Mỹ, mà là một hành động khôn ngoan trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu ngày càng khó lường. Và nếu ngọn lửa thực sự bùng lên, những ai đã chuẩn bị từ trước sẽ là người giữ được thế chủ động.
