Hải quân Iran thiệt hại nghiêm trọng sau đợt tấn công của Mỹ - Israel
Kể từ khi chiến dịch "Epic Fury" do Mỹ và Israel phát động tấn công Iran vào ngày 28 tháng 2, chỉ trong chưa đầy hai tuần, lực lượng Hải quân Iran đã phải hứng chịu những thiệt hại nặng nề. Điều này buộc Tehran phải tính toán lại chiến thuật nhằm duy trì sức ép ở eo biển Hormuz và các vùng biển lân cận, trong bối cảnh năng lực tác chiến truyền thống bị suy giảm đáng kể.
Cơ cấu "lực lượng kép" và thách thức mới
Tổ chức bộ máy quân đội Iran được biết đến với cơ chế "lực lượng kép", bao gồm quân đội chính quy và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hoạt động độc lập. Trong lĩnh vực hải quân, cơ cấu này cũng được áp dụng với hai nhánh chỉ huy tách biệt: Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIN hay Artesh) và Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGCN). Giới quan sát nhận định rằng cơ chế này phần nào giúp Iran duy trì sức ép trên biển ngay cả khi một nhánh hải quân chịu thiệt hại nghiêm trọng.
Artesh đóng vai trò là lực lượng hải quân truyền thống, biên chế các loại tàu chiến phổ biến như:
- Khinh hạm (lớp Alvand, Moudge)
- Tàu hộ tống (lớp Jamaran)
- Tàu ngầm (lớp Kilo)
Trong khi đó, IRGCN là lực lượng tác chiến bất đối xứng, nổi tiếng với chiến thuật dùng số lượng áp đảo, sở hữu hàng ngàn xuồng cao tốc cỡ nhỏ và tập trung phát triển các xuồng không người lái (USV). Những phương tiện này thường được hỗ trợ bởi các tàu hộ tống lớp Shahid Soleimani hoặc "tàu mẹ" IRIS Makran, vốn được xem là căn cứ nổi trên biển của Hải quân Iran.
Thiệt hại cụ thể và tuyên bố từ phía Mỹ
Phương án triển khai của Hải quân Iran đối mặt với thách thức lớn sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) báo cáo rằng các đợt không kích đã làm tê liệt nghiêm trọng năng lực tác chiến của các tàu mặt nước Iran. Cụ thể:
- Ngày 1 tháng 3: 9 tàu Hải quân Iran bị đánh chìm theo thông tin từ Military Times.
- Ngày 2 tháng 3: IRIS Shahid Bagheri – tàu chở hàng 40.000 tấn được hoán cải thành tàu chứa UAV – bị đánh chìm, theo Naval News.
- Cùng ngày 2 tháng 3: Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) báo cáo IRIS Makran bị phá hủy hoàn toàn tại bến cảng.
- Ngày 11 tháng 3: CENTCOM xác nhận toàn bộ 4 tàu hộ tống tàng hình lớp Shahid Soleimani của IRGCN đã bị hạ.
Tổng hợp từ ISW chỉ ra Iran đã tổn thất hơn 60 tàu mặt nước. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth thẳng thừng tuyên bố Hải quân Iran hiện tại đã "mất khả năng chiến đấu". Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine nêu thêm Mỹ đã đánh trúng một tàu ngầm Iran vào ngày 2 tháng 3, có thể là tàu ngầm lớp Kilo đang đậu ở cảng Bandar Abbas, trong khi hai tàu ngầm khác cùng loại đang được bảo trì.
Chuyển hướng sang chiến thuật bất đối xứng
Các chuyên gia đánh giá cuộc tấn công của Mỹ đã giáng đòn mạnh vào năng lực hải quân của Iran. Một số tàu chiến Iran đã phải nhờ neo đậu ở nước khác để tránh thiệt hại thêm. Khi Iran thiếu đi đội tàu truyền thống, lực lượng của họ buộc phải dựa vào chiến thuật bất đối xứng, tận dụng các loại USV và xuồng cao tốc. Mặc dù uy lực nhỏ, những phương tiện này phù hợp với chiến thuật "du kích" và có thể gây gián đoạn dòng chảy thương mại, đặc biệt ở eo biển Hormuz.
Theo CNN, dù thua kém về hỏa lực và kinh phí so với Mỹ và Israel, Iran có lợi thế lớn là quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Ngoài ra, IRGCN vẫn đang bảo toàn được lượng lớn xuồng nhỏ và tàu rải thủy lôi. Về mặt quân sự, rải thủy lôi có thể là chiến thuật Iran cân nhắc áp dụng trong bối cảnh nắm quyền kiểm soát Hormuz. Quân đội Mỹ tuyên bố phá hủy ít nhất 16 tàu rải thủy lôi, song hiện chưa bên nào xác nhận phát hiện hay triển khai thủy lôi ở eo biển này.
Theo chuyên trang phân tích Winward, các ước tính ban đầu chỉ ra Tehran có khoảng 2.000 thiết bị thủy lôi. Tuy nhiên, về mặt ngoại giao, việc sử dụng loại vũ khí này bừa bãi sẽ có nguy cơ "tự rước họa" nếu thủy lôi đánh trúng các tàu thương mại của đối tác.
Động thái đáp trả và áp lực từ Tehran
Ngoài thủy lôi, việc dùng xuồng không người lái tấn công các tàu thương mại được xem là động thái răn đe mang đến những sức ép nhất định cho đối thủ của Iran. Đây là phương án ít tốn kém nhưng có thể gây hoang mang lớn. Tính riêng ngày 11 tháng 3, ba tàu thương mại mang tên Mayuree Naree, ONE Majesty và Star Gwyneth đã bị tấn công bằng USV khi đang di chuyển gần eo biển Hormuz.
Dù Iran khó có thể so bì sức mạnh hải quân với Mỹ khi đối đầu trực diện, Tehran cũng phần nào cho thấy khả năng thích ứng và đã tung những lá bài đáp trả. Bằng việc nhằm vào các tàu thương mại, Tehran tạo áp lực buộc Mỹ phải thể hiện vai trò lãnh đạo trong việc đảm bảo an toàn hàng hải, đồng thời duy trì ảnh hưởng ở khu vực chiến lược này.
