Trong bối cảnh cuộc xung đột Nga-Ukraine kéo dài chưa có hồi kết, Bulgaria gần đây đã gây chú ý khi Bộ trưởng Quốc phòng Dimitar Stoyanov tuyên bố chính phủ mới dưới thời Thủ tướng Rumen Radev sẽ không tiếp tục gửi các gói viện trợ quân sự cho Ukraine. Phát biểu trong một cuộc họp báo tại Sofia ngày 9/6, ông Stoyanov nhấn mạnh: "Đã đến lúc ngồi vào bàn đàm phán, đã đến lúc tìm kiếm một nền hòa bình… do cả hai bên cùng quyết định", theo đài phát thanh quốc gia Bulgaria (BNR) đưa tin.
Lý do ngừng viện trợ quân sự
Theo Bộ trưởng Stoyanov, cuộc xung đột đã chuyển sang hình thức tiêu hao, và việc cung cấp thêm vũ khí chỉ dẫn đến tổn thất nhân mạng nhiều hơn mà không thay đổi đáng kể tình hình trên chiến trường. Ông lập luận rằng Ukraine hiện cần thêm nhân lực hơn là vũ khí. Quyết định này được đưa ra sau khi ông Radev – người từng là Tổng thống Bulgaria và từ lâu đã chỉ trích việc hỗ trợ quân sự cho Kiev – giành chiến thắng trong cuộc bầu cử quốc hội hồi tháng 4 và thành lập chính phủ mới vào tháng 5.
Thủ tướng Bulgaria Rumen Radev, người từng là Tổng thống Bulgaria và từ lâu đã chỉ trích việc hỗ trợ quân sự cho Kiev. Ảnh: Militarnyi
Vai trò của Bulgaria trong hỗ trợ Ukraine
Kể từ khi xung đột tái bùng phát ở Ukraine vào tháng 2/2022 cho đến nay, quốc gia thành viên EU-NATO này đã cung cấp 13 gói viện trợ quân sự cho Kiev. Với kho vũ khí thời Liên Xô dồi dào và năng lực công nghiệp quốc phòng mạnh mẽ, Bulgaria đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Ukraine, đặc biệt trong giai đoạn đầu xung đột.
Các loại hỗ trợ bao gồm đạn pháo cỡ nòng Liên Xô, vũ khí chống tăng, xe bọc thép, thiết bị pháo binh và một số vật tư liên quan đến phòng không – những thứ phù hợp trực tiếp với hệ thống vũ khí hiện có của Ukraine. Trước đây, Bulgaria thường sử dụng các kênh gián tiếp thông qua các trung gian hoặc các nước thứ ba để chuyển vũ khí, giúp tránh tranh cãi chính trị trong nước. Đến năm 2024-2025, quốc gia Đông Nam Âu này đã công khai hỗ trợ hơn với tên lửa chống tăng, xe bọc thép và tài sản pháo binh.
Sản xuất đạn dược tại VMZ Sopot, nhà máy sản xuất vũ khí quốc doanh lớn nhất Bulgaria. Ảnh: Militarnyi
Bối cảnh chính trị nội bộ
Quyết định ngừng viện trợ trực tiếp xuất phát chủ yếu từ bối cảnh chính trị nội bộ. Bulgaria vẫn luôn bị chia rẽ về vấn đề Ukraine kể từ năm 2022. Các đảng "thân phương Tây" ủng hộ viện trợ quân sự cho Kiev, trong khi các nhóm "thân Nga", theo chủ nghĩa dân tộc và hoài nghi phản đối việc cung cấp vũ khí trực tiếp. Nhiều cử tri mệt mỏi với chiến tranh kéo dài, ưu tiên các vấn đề kinh tế trong nước và tái vũ trang cho quân đội Bulgaria.
Chính phủ mới của ông Radev dường như đang hướng tới một đường lối thận trọng hơn, muốn tách biệt việc tăng cường năng lực quốc phòng của mình với việc hỗ trợ trực tiếp cho Ukraine, tập trung nguồn lực cho nhu cầu quốc gia.
Tác động và triển vọng
Dù vậy, tuyên bố ngừng cung cấp vũ khí cho Ukraine không nhất thiết chấm dứt hoàn toàn vai trò của Bulgaria. Các kênh thương mại, hợp đồng với bên thứ ba và cơ chế mua sắm chung châu Âu vẫn có thể tiếp tục. Ngành công nghiệp quốc phòng Bulgaria với khả năng sản xuất đạn dược cỡ nòng phù hợp vẫn quan trọng đối với chuỗi cung ứng châu Âu. Tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào mức độ thực thi: Ngừng gói viện trợ chính thức từ chính phủ hay chỉ là thay đổi hình thức hỗ trợ.
Động thái này cũng ảnh hưởng đến thỏa thuận hợp tác quốc phòng 10 năm được ký giữa Ukraine và Bulgaria vào tháng 3, vốn bao gồm sản xuất quốc phòng, drone, an ninh và năng lượng. Thỏa thuận có thể chuyển hướng sang các lĩnh vực ít nhạy cảm hơn.
Tựu chung lại, đây là tín hiệu cho thấy sự hỗ trợ cho Ukraine ở châu Âu đang trở nên thận trọng hơn, với một số nước ưu tiên kho dự trữ quốc gia, nhu cầu tái vũ trang trong nước và tìm kiếm giải pháp ngoại giao.
Minh Đức (Theo Kyiv Independent, Defence24)
