Tiêu chuẩn ứng cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân: Yêu cầu toàn diện và nghiêm ngặt
Theo quy định hiện hành, các ứng viên cho vị trí đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân phải đáp ứng một loạt tiêu chuẩn khắt khe, nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử. Những tiêu chuẩn này không chỉ tập trung vào năng lực chuyên môn mà còn nhấn mạnh đến phẩm chất đạo đức, tư tưởng chính trị và mối liên hệ mật thiết với nhân dân.
Những tiêu chuẩn cơ bản và bắt buộc
Đầu tiên, các đại biểu phải thể hiện lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, nhân dân và Hiến pháp. Họ cần phấn đấu không ngừng để thực hiện công cuộc đổi mới, hướng tới mục tiêu cao cả là dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng và văn minh. Bên cạnh đó, việc sở hữu quốc tịch Việt Nam là điều kiện tiên quyết, đảm bảo tính thuần nhất và gắn bó với đất nước.
Về phẩm chất đạo đức, ứng viên phải là người có đạo đức tốt, thể hiện qua các đức tính cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Họ cần gương mẫu trong việc chấp hành pháp luật, đồng thời sở hữu bản lĩnh vững vàng để kiên quyết đấu tranh chống lại mọi biểu hiện tiêu cực như tham nhũng, lãng phí, quan liêu, hách dịch, cửa quyền và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Trình độ văn hóa, chuyên môn cũng được đặt lên hàng đầu. Ứng viên cần có đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện tốt nhiệm vụ của một đại biểu. Mối liên hệ chặt chẽ với nhân dân là yếu tố không thể thiếu; họ phải biết lắng nghe ý kiến của người dân và nhận được sự tín nhiệm từ cộng đồng. Ngoài ra, điều kiện tham gia các hoạt động của Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân cũng cần được đảm bảo.
Điều kiện cụ thể về cư trú và công tác
Đối với người tự ứng cử hoặc được giới thiệu ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân, họ phải là người đang cư trú hoặc công tác thường xuyên tại địa phương đó. Điều này nhằm đảm bảo sự am hiểu sâu sắc về tình hình địa phương và khả năng đại diện chính xác cho nguyện vọng của cử tri.
Riêng với những người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân đang công tác trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước, ngoài các tiêu chuẩn chung, họ còn phải đáp ứng thêm các yêu cầu sau:
- Là cán bộ, công chức, viên chức, người lao động tiêu biểu, có uy tín và năng lực trong việc thực hiện, tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật Nhà nước.
- Có tư tưởng, bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với lợi ích của Đảng, Nhà nước và nhân dân; kiên quyết đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Hiến pháp và pháp luật.
- Phẩm chất đạo đức, lối sống gương mẫu, trong sáng; thực hiện nghiêm túc quy định của Đảng, pháp luật Nhà nước, nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình; có ý thức tổ chức kỷ luật cao, giữ gìn đoàn kết nội bộ; kê khai tài sản, thu nhập trung thực, minh bạch; không để người thân lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.
- Có năng lực cụ thể hóa và tổ chức thực hiện hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; có tư duy đổi mới, tầm nhìn, phương pháp làm việc khoa học; dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thách thức; có thành tích công tác cụ thể.
- Trình độ chuyên môn, lý luận chính trị, quản lý nhà nước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; có trình độ tin học, ngoại ngữ cần thiết và phù hợp.
Những trường hợp không được giới thiệu ứng cử
Các quy định cũng nêu rõ những trường hợp không được giới thiệu hoặc đưa vào danh sách ứng cử. Đó bao gồm người có biểu hiện cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực; có tư tưởng cục bộ, bảo thủ, trì trệ; đang bị điều tra, thanh tra, kiểm toán, kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm; người đứng đầu cơ quan, tổ chức để xảy ra vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mất đoàn kết.
Ngoài ra, cán bộ có vi phạm khuyết điểm hoặc bị thi hành kỷ luật trong nhiệm kỳ 2021-2026, cũng như cán bộ có người thân vi phạm pháp luật, sẽ không được xem xét ứng cử. Các trường hợp vi phạm tiêu chuẩn chính trị sẽ được xử lý theo quy định của Bộ Chính trị về bảo vệ chính trị nội bộ Đảng. Mục tiêu là kiên quyết không để lọt những người không xứng đáng, những người chạy chức, chạy quyền vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.
Ưu tiên giới thiệu chuyên gia và doanh nhân xuất sắc
Bên cạnh đó, quy định cũng khuyến khích việc quan tâm, giới thiệu các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp công nghệ cao; các luật gia giỏi có uy tín, am hiểu sâu về pháp luật quốc tế; và các doanh nhân xuất sắc, tâm huyết với sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân. Điều này nhằm tăng cường chất lượng và tính chuyên nghiệp trong hoạt động lập pháp và giám sát.
Yêu cầu cao hơn cho đại biểu chuyên trách
Đối với đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách và đại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách, ngoài các tiêu chuẩn chung, họ còn phải đáp ứng thêm một số tiêu chuẩn cao hơn về trình độ chuyên môn, vị trí công tác đang đảm nhiệm, tình hình sức khỏe và độ tuổi ứng cử, tái cử. Các tiêu chuẩn này được quy định chi tiết tại Hướng dẫn số 36-HD/BTCTW ngày 9/9/2025 của Ban Tổ chức Trung ương, đảm bảo sự phù hợp và hiệu quả trong công tác chuyên trách.
Như vậy, việc lựa chọn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân là một quá trình nghiêm túc, đòi hỏi sự kỹ lưỡng và tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật. Hội đồng Bầu cử quốc gia đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và đảm bảo tính minh bạch, công bằng của toàn bộ quy trình ứng cử và bầu cử.
