Trong bối cảnh tinh gọn, sáp nhập các cơ quan báo chí, công tác truyền thông bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Tuy nhiên, thực tiễn này cũng mở ra cơ hội chiến lược để các cơ quan báo chí sắp xếp lại tổ chức, đổi mới, nâng cao năng lực và hiệu quả, thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, tầm vóc trong thực hiện nhiệm vụ cao cả của báo chí cách mạng Việt Nam: bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, bảo vệ nền độc lập, tự chủ của đất nước.
Từ ngày thành lập Đảng, báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành, bảo vệ Đảng, tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, khẳng định vai trò vũ khí sắc bén trong đấu tranh giành tự do và giữ gìn độc lập. Trên hành trình vẻ vang đó, báo chí cách mạng luôn tiên phong, trở thành trận địa quan trọng đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc, chống phá của thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và những thành tựu vĩ đại.
Nhiệm vụ sống còn trong xây dựng Đảng
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ sống còn trong công tác xây dựng Đảng hiện nay, ngày càng được các cơ quan báo chí chú trọng, đầu tư nâng cao chất lượng. Để thực hiện hiệu quả sứ mệnh này, nhiều cơ quan báo chí đã chủ động đổi mới cách thức truyền thông, từ bổ sung nhân lực có trình độ, kinh nghiệm đến xây dựng kế hoạch tuyên truyền bài bản. Nhờ đó, các bài viết đấu tranh phản bác luận điệu sai trái không chỉ tăng về số lượng mà chất lượng cũng được nâng tầm rõ rệt, thể hiện tư duy lý luận sắc bén, phương pháp phản biện khoa học kèm dẫn chứng thực tế thuyết phục.
Từ khi Nghị quyết số 35-NQ/TW được ban hành (ngày 22/10/2018), vai trò xung kích của báo chí từ Trung ương đến địa phương càng được khẳng định mạnh mẽ. Nhiều cơ quan báo chí chủ lực đã xây dựng các chuyên trang, chuyên mục riêng đăng tải bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác luận điệu sai trái, thù địch, tạo thành mặt trận truyền thông thống nhất và rộng khắp. Có thể kể đến: Đài Truyền hình Việt Nam, Báo Quân đội nhân dân, Báo Đại biểu nhân dân, Tạp chí Lịch sử Đảng với chuyên mục Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; Tạp chí Cộng sản với chuyên mục Nhận diện về các luận điệu sai trái, thù địch; Báo Nhân Dân và Tạp chí Quốc phòng toàn dân với chuyên mục Bình luận-Phê phán; VOV với chuyên mục Nhận diện sự thật… Sức lan tỏa được cộng hưởng bởi hệ thống báo chí, phát thanh truyền hình địa phương đồng loạt thành lập các chuyên mục chuyên sâu.
Đa dạng phương tiện, đổi mới hình thức
Các cơ quan báo chí đẩy mạnh truyền thông qua đa dạng phương tiện và loại hình: phát thanh, truyền hình, báo in, báo điện tử, fanpage và các nền tảng mạng xã hội. Đặc biệt, việc đổi mới hình thức thể hiện bằng cách kết hợp hài hòa ngôn ngữ, âm thanh, hình ảnh và kỹ thuật multimedia hiện đại đã tạo nên sức hấp dẫn mới cho nội dung chính luận. Nhờ đó, công tác tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Những nỗ lực này không chỉ góp phần ngăn chặn, phản bác hiệu quả từ sớm, từ xa các luận điệu xuyên tạc, bóp méo sự thật, mà còn đóng vai trò then chốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin vững chắc của nhân dân đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Đánh giá về đóng góp của báo chí cách mạng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Đội ngũ những người làm báo cách mạng đã thực sự hòa mình vào dòng chảy thực tiễn cuộc sống, thể hiện rõ vai trò truyền bá tư tưởng và đồng hành với những bước đi lớn của Đảng, thúc đẩy niềm tin, trách nhiệm, khát vọng phát triển trong mọi tầng lớp nhân dân. Những đóng góp ấy là thành quả lao động sáng tạo, minh chứng cho sự trưởng thành vượt bậc về tư duy, kỹ năng, bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm xã hội của đội ngũ báo chí cách mạng Việt Nam, phản ánh tinh thần trách nhiệm, sự đồng lòng, chung sức với sự nghiệp xây dựng, phát triển, bảo vệ Tổ quốc, với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị.”
Tác động của tinh gọn báo chí
Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và Quyết định 362/QĐ-TTg ngày 3/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025, báo chí cách mạng Việt Nam bước vào đợt thay đổi lớn, sắp xếp lại theo hướng tinh gọn. Mặc dù đối mặt với thách thức không nhỏ về tổ chức, nhân sự và cấu trúc hoạt động, song đây cũng là cơ hội để các cơ quan báo chí tự làm mới, khẳng định bản lĩnh, tầm vóc, năng lực và vai trò nòng cốt.
Năm 2025 ghi dấu sự thay đổi mạnh mẽ nhất của hệ thống báo chí Việt Nam. Theo Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Lưu Đình Phúc, nếu thực hiện Quy hoạch báo chí năm 2019 giảm 58 báo, 115 tạp chí, tác động khoảng 1.500 người, thì cuộc cách mạng tinh gọn lần này giảm tới 38 báo, gần 100 tạp chí, 33 đài phát thanh-truyền hình, tác động tới gần 18.000 người, trong đó khối phát thanh-truyền hình khoảng 9.000 người.
Việc sắp xếp, tinh gọn đã gây biến động không nhỏ trong cơ cấu tổ chức và nhân lực, từ đó ảnh hưởng đến công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Giảm số lượng cơ quan báo chí dẫn đến thu hẹp “độ phủ” của thông tin chính thống. Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp tổ chức, vị trí việc làm nảy sinh tâm lý lo lắng, hoang mang trong đội ngũ người làm báo, ảnh hưởng đến tư tưởng và động lực nghề nghiệp. Trong giai đoạn “quá độ”, khi bộ máy chưa ổn định, nhân sự chưa kịp thích nghi, công tác tuyên truyền bị ảnh hưởng bởi sự chồng chéo trong phân công nhiệm vụ, tạo kẽ hở để thế lực thù địch lan truyền thông tin xấu độc, bôi nhọ Đảng.
Cơ hội từ tinh gọn
Trải qua đợt sắp xếp, tinh gọn, đặc biệt khi Đảng chủ trương đưa 3 cơ quan báo chí chủ lực về trực thuộc sự lãnh đạo của Đảng, các cơ quan báo chí bước đầu đi vào hoạt động ổn định. Giảm bớt đầu mối đã khắc phục hiệu quả tình trạng trùng lặp nội dung thông tin, nâng cao chất lượng, tính chuyên sâu, tính chiến đấu và sức lan tỏa của sản phẩm báo chí. Thay vì nhiều cơ quan nhỏ, hoạt động phân tán, việc hình thành các cơ quan báo chí mạnh, có uy tín tạo nên “lực lượng tinh nhuệ” trên mặt trận tư tưởng. Khi hệ thống vận hành tập trung, việc lãnh đạo, chỉ đạo và định hướng thông tin trở nên thuận lợi, xuyên suốt, kịp thời, hạn chế tình trạng lệch chuẩn thông tin hoặc xa rời tôn chỉ, mục đích. Tinh gọn còn góp phần giảm xu hướng thương mại hóa báo chí và hiện tượng “báo chí hóa mạng xã hội”.
Nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi thông tin chính xác, nhất quán, có định hướng rõ ràng. Khi hệ thống báo chí được tổ chức khoa học, hợp lý, khả năng phản ứng nhanh trước các vấn đề nhạy cảm, phức tạp về tư tưởng được nâng cao, góp phần đấu tranh hiệu quả hơn với các quan điểm sai trái, thù địch.
Mặc dù số lượng cơ quan báo chí và người hoạt động trong ngành giảm mạnh, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi khẳng định: Trong bối cảnh nhiều khó khăn và biến động, báo chí vẫn hoàn thành tốt vai trò phục vụ đất nước, kịp thời thông tin, tuyên truyền. Ông nhấn mạnh: “Dù chịu nhiều sức ép chưa từng có, báo chí vẫn nỗ lực vượt qua, giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng-văn hóa”. Minh chứng là tại Cuộc thi Chính luận về Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 5 năm 2025, số tác phẩm tham gia đạt kỷ lục gần 542.000 tác phẩm, tăng hơn 73.000 so với năm 2024.
Tại Lễ tuyên dương bí thư chi bộ xuất sắc và trao giải Búa liềm vàng lần thứ X năm 2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá: “Tôi đánh giá cao việc ngày càng có nhiều tác phẩm phát hiện, đề cập tới những bất cập, hạn chế, vấn đề đặt ra trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, những vấn đề bức xúc, “điểm nghẽn” và tìm lời giải đáp, tăng cường tính phản biện, tính chiến đấu, tính xây dựng… Nhiều tác phẩm thu hút sự quan tâm của công chúng, gợi mở, đề xuất giải pháp thiết thực giúp cấp ủy, chính quyền tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển; lan tỏa rộng rãi các chủ trương lớn của Đảng, giúp cán bộ, đảng viên và người dân nhận thức đúng, hành động đúng.”
Giải pháp nâng cao hiệu quả
Rõ ràng, tinh gọn các cơ quan báo chí vừa tạo cơ hội, vừa đặt ra thách thức không nhỏ đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Vấn đề cốt lõi không nằm ở số lượng cơ quan báo chí nhiều hay ít, mà ở chất lượng, bản lĩnh chính trị và năng lực định hướng dư luận. Tinh gọn không làm suy giảm vai trò bảo vệ nền tảng tư tưởng, ngược lại có thể nâng cao hiệu quả nếu thực hiện đúng hướng.
Hiện nay, chủ trương của Đảng và Nhà nước là tiếp tục sắp xếp, tinh gọn và đổi mới hệ thống báo chí. Tiến trình này không đơn thuần là cắt giảm cơ học mà tập trung rà soát theo quy hoạch để xây dựng các cơ quan báo chí chủ lực, đa phương tiện, đa nền tảng, đóng vai trò trụ cột trong hệ thống truyền thông quốc gia. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập hệ thống báo chí tinh gọn nhưng hoạt động thực sự hiệu quả.
Để nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước sự lên ngôi của các phương thức truyền thông mới, báo chí cần nhập cuộc khẩn trương hơn, tự thay đổi, thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp:
- Quy hoạch lại hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn nhưng mạnh, phân công rõ chức năng, nhiệm vụ, tránh chồng chéo, bảo đảm độ bao phủ thông tin. Quy hoạch mới cần chú trọng phát triển các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, có khả năng cạnh tranh và chi phối thông tin trên không gian mạng. Nhà nước cần đầu tư nguồn lực về con người, tài chính, công nghệ tương xứng để hình thành “cơ quan báo chí mạnh” theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.
- Phát triển mô hình tòa soạn đa phương tiện, tích hợp báo in, báo điện tử, truyền hình và nền tảng số trong cùng hệ sinh thái thông tin. Đầu tư bài bản cho báo chí số giúp lan tỏa thông tin nhanh, rộng, phù hợp thói quen tiếp nhận của công chúng thời đại số, đồng thời khẳng định năng lực dẫn dắt thông tin, đấu tranh hiệu quả với quan điểm sai trái.
- Xây dựng chiến lược tuyên truyền dài hạn, bảo đảm đúng trọng tâm, trọng điểm. Thiết lập đội ngũ “phản ứng nhanh” trước sự kiện, vấn đề “nóng” được xã hội quan tâm. Báo chí phải chủ động nắm bắt tình huống, dự báo diễn biến để kịp thời đưa ra tiếng nói thuyết phục, dẫn dắt dư luận, định hình nhận thức, củng cố niềm tin xã hội.
- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, khai thác hiệu quả ưu điểm của công nghệ để lan tỏa thông tin chính thống. Nhiều cơ quan báo chí đã sử dụng hiệu quả công nghệ, trở thành điểm sáng trong nước và quốc tế. Khi có độ lan tỏa rộng, nội dung thuyết phục, hình thức hấp dẫn, báo chí chính thống hoàn toàn có thể cạnh tranh và đẩy lùi thông tin tiêu cực trên không gian mạng.
Đội ngũ nhà báo bản lĩnh, chuyên nghiệp
Nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi đội ngũ báo chí có bản lĩnh chính trị vững vàng, lập trường kiên định, tinh thần dám đấu tranh và sắc bén trong phản bác. Bên cạnh nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ “vừa hồng, vừa chuyên”, có trình độ nghiệp vụ cao, thích ứng nhanh với môi trường truyền thông số, mỗi nhà báo cần đề cao tinh thần tự học, chủ động nâng cao trình độ lý luận, trau dồi kỹ năng phản ứng trước vấn đề phát sinh, nhất là trước quan điểm sai trái. Việc rèn luyện nhãn quan chính trị nhạy bén là yêu cầu bắt buộc để không bị thao túng trước “rừng” thông tin thật giả lẫn lộn; kỹ năng xác thực nguồn tin phải trở thành nghiệp vụ thường trực. Đồng thời, mỗi nhà báo cần nâng cao năng lực số, kỹ năng phân tích thông tin, dữ liệu để phát hiện xu hướng xã hội, xây dựng bài viết có chiều sâu, giá trị dẫn dắt, khả năng tuyên truyền, phản biện trên nền tảng số.
Có thể khẳng định, tinh gọn các cơ quan báo chí là xu thế tất yếu trong đổi mới hệ thống chính trị. Nếu thực hiện đúng hướng, tiến trình này không chỉ không làm suy giảm mà còn góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Mấu chốt là bảo đảm sự chuyển đổi từ “nhiều về số lượng” sang “mạnh về chất lượng”, tập trung xây dựng nền báo chí cách mạng tinh gọn, hiện đại, đủ sức đáp ứng yêu cầu đấu tranh tư tưởng trong thời đại mới, góp phần bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ nhân dân, vì mục tiêu xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
