Gần đây, trên một nhóm công khai chuyên về thuế thu nhập cá nhân với hơn 142.000 thành viên, câu chuyện về một cá nhân làm tiếp thị liên kết (Affiliate) với Công ty TNHH Shopee đã gây xôn xao. Người này có doanh thu năm 2025 trên 3 tỉ đồng (đã khấu trừ 10% tại nguồn), nhưng vẫn phải nộp thêm thuế thu nhập cá nhân gần 700 triệu đồng. Sự việc khiến nhiều người hoang mang vì số tiền thu về không phải hoàn toàn là lợi nhuận, mà còn phải trừ đi các chi phí như thuê nhân công, chạy quảng cáo.
Phân tích từ chuyên gia thuế
Trao đổi với Thanh Niên, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, phân tích: Về nguyên tắc, nghĩa vụ thuế từ hoạt động tiếp thị liên kết của cá nhân được xác lập dựa trên tình trạng pháp lý của cá nhân đó. Nếu cá nhân có đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế được tính cho hoạt động kinh doanh. Khi đó, thuế suất áp dụng là 7% (gồm 5% thuế giá trị gia tăng và 2% thuế thu nhập cá nhân). Ngược lại, nếu cá nhân không có đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế được xác lập theo tính chất tiền lương, tiền công. Điều này có nghĩa các khoản thu nhập từ tiếp thị liên kết sẽ bị tạm khấu trừ 10% trước khi chi trả.
Cuối năm, khi quyết toán thuế, toàn bộ thu nhập chịu thuế sau khi trừ các khoản giảm trừ sẽ được tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần. Phần chênh lệch giữa số tạm khấu trừ và số thuế phải nộp thực tế sẽ được hoàn trả hoặc nộp thêm. Với trường hợp cụ thể, giả định người này có thu nhập từ hoa hồng tiếp thị liên kết là 3,4 tỉ đồng trong năm 2025, nghĩa vụ thuế được tính như sau:
Trường hợp có đăng ký kinh doanh
Nếu cá nhân có đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế được xác định là: 3.400.000.000 đồng x 7% = 238.000.000 đồng.
Trường hợp không đăng ký kinh doanh
Nếu cá nhân không đăng ký kinh doanh, thu nhập tính thuế = 3.400.000.000 - 132.000.000 (giảm trừ gia cảnh cho bản thân) = 3.268.000.000 đồng. Giả định chỉ giảm trừ gia cảnh cho bản thân, không có người phụ thuộc, thuế thu nhập cá nhân tính theo biểu thuế lũy tiến phải nộp là: (60.000.000 - 0) x 5% + (120.000.000 - 60.000.000) x 10% + (216.000.000 - 120.000.000) x 15% + (384.000.000 - 216.000.000) x 20% + (624.000.000 - 384.000.000) x 25% + (960.000.000 - 624.000.000) x 30% + (3.268.000.000 - 960.000.000) x 35% = 1.025.600.000 đồng. Do bên chi trả đã khấu trừ 10% tương ứng 340.000.000 đồng, số tiền còn lại phải nộp khi quyết toán là: 1.025.600.000 - 340.000.000 = 685.600.000 đồng.
Thay đổi về nghĩa vụ thuế năm 2026
Năm 2026, nghĩa vụ thuế có nhiều thay đổi so với năm 2025. Theo quy định mới tại Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Nghị định 141/2026/NĐ-CP, nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân của hộ, cá nhân kinh doanh được xác định theo từng nhóm doanh thu.
Ông Tuấn phân tích: Nếu người làm tiếp thị liên kết có đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế được xác định như sau:
- Doanh thu năm từ 1 tỉ đồng trở xuống: được miễn thuế.
- Doanh thu năm từ trên 1 tỉ đồng đến 3 tỉ đồng: có 2 cách tính thuế thu nhập cá nhân. Nếu tính theo doanh thu, tổng thuế phải nộp là 7% doanh thu (gồm 5% thuế giá trị gia tăng và 2% thuế thu nhập cá nhân). Với doanh thu năm từ trên 1 tỉ đồng nói chung: tính thuế giá trị gia tăng 5% doanh thu và thuế thu nhập cá nhân tương ứng là 15%, 17% hoặc 20% lợi nhuận tùy doanh thu. Cụ thể, doanh thu năm từ trên 1 tỉ đồng đến 3 tỉ đồng (thuế suất 15%); doanh thu năm từ trên 3 tỉ đồng đến 50 tỉ đồng (thuế suất 17%); doanh thu năm trên 50 tỉ đồng (thuế suất 20%).
Ngược lại, nếu không có đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế được tính theo dạng tiền lương, tiền công, gồm 5 bậc lũy tiến từ 5% đến 35%.
So sánh hai phương án
Để tiện so sánh, có thể chia ra 2 trường hợp:
Trường hợp 1: Tính thuế theo phần trăm doanh thu
Giả định người làm tiếp thị liên kết có đăng ký kinh doanh và lựa chọn tính thuế theo phần trăm doanh thu. Hộ kinh doanh được trừ 1 tỉ đồng ngưỡng miễn thuế khi tính thuế thu nhập cá nhân 2% và tính thuế giá trị gia tăng 5% cho toàn bộ doanh thu. Kết quả cho thấy: Khi thu nhập dưới 186 triệu đồng/năm, cá nhân không phải đóng thuế thu nhập cá nhân theo cả hai phương thức. Trường hợp này, người làm tiếp thị liên kết nên thực hiện nghĩa vụ thuế từ tiền lương, tiền công, vì việc đăng ký kinh doanh sẽ bị quản lý chặt chẽ hơn, tốn thời gian và chi phí. Khi thu nhập cao hơn mức giảm trừ gia cảnh, việc đăng ký kinh doanh giúp hộ kinh doanh được miễn thuế hoặc đóng thuế thấp hơn.
Trường hợp 2: Tính thuế theo phần trăm lợi nhuận
Giả định người làm tiếp thị liên kết có đăng ký kinh doanh và lựa chọn tính thuế theo phần trăm lợi nhuận. Với giả định hộ kinh doanh không có nhiều chi phí được trừ, thuế thu nhập cá nhân tính thuế suất 17% và thuế giá trị gia tăng tính 5% doanh thu. Kết quả cho thấy hộ kinh doanh cũng có nghĩa vụ thuế thấp hơn so với tính thuế từ tiền lương, tiền công.
Ông Tuấn nhấn mạnh: "Người làm tiếp thị liên kết cần hiểu rõ nghĩa vụ thuế để có lựa chọn tối ưu nhất theo từng mức hoa hồng dự kiến được nhận, nhưng vẫn phù hợp theo quy định hiện hành."
