Quốc hội thảo luận sâu về tổ chức bộ máy chính quyền địa phương cấp xã
Sáng 21/4, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, với trọng tâm là vấn đề tổ chức hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Thực trạng quá tải và thiếu chuyên sâu
Tham gia góp ý, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) khẳng định chủ trương sắp xếp là đúng đắn, giúp cấp xã hoạt động ổn định và phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn. Tuy nhiên, ông chỉ ra thực tế đáng quan ngại: số lượng phòng chuyên môn tại cấp xã hiện chỉ có 2 phòng là Phòng Kinh tế và Phòng Văn hóa - Xã hội, không đủ chuyên sâu.
"Một phòng chịu sự quản lý, hướng dẫn chuyên môn của 5 đến 6 Sở dẫn đến quá tải", ông Ân nhấn mạnh. Ông đề nghị cần sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể theo Nghị định 370 của Chính phủ để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ trên phạm vi cả nước.
Bên cạnh đó, cán bộ công chức cấp xã ở nhiều nơi còn thiếu về số lượng và đặc biệt thiếu nhân sự có chuyên môn sâu trong các lĩnh vực như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin. Trong khi đó, khối lượng công việc được giao ngày càng lớn và trực tiếp hơn với người dân, doanh nghiệp so với trước khi sắp xếp. Đại biểu đề xuất cần có lộ trình đào tạo và đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu công việc.
Vấn đề biên chế và người hoạt động không chuyên trách
Biên chế trong các đơn vị sự nghiệp công lập như y tế, giáo dục cũng đang thiếu và chịu áp lực từ chỉ tiêu giảm biên chế. Từ thực tế này, đại biểu cho rằng cần rà soát tổng thể biên chế các địa phương dựa trên tiêu chí diện tích, dân số, và tính đến các yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, bãi ngang, hải đảo để giao biên chế phù hợp.
Về người hoạt động không chuyên trách cấp xã, thôn, tổ dân phố, theo Công văn 12 của Ban Chỉ đạo Chính phủ, các tỉnh đã phê duyệt danh sách nghỉ theo Nghị định 154 từ 1/7/2025. Riêng tỉnh Lạng Sơn hiện còn khoảng trên 330 trường hợp đang được bố trí hỗ trợ công việc tại các phòng, cơ quan cấp xã. Đại biểu đề nghị cần có hướng dẫn cụ thể trước thời điểm chấm dứt hoạt động vào 31/5/2026.
Khó khăn trong sắp xếp thôn, tổ dân phố
Đối với thôn, tổ dân phố, sau khi sắp xếp lại, nhiều thôn được chuyển thành tổ dân phố sau khi sáp nhập giữa các xã với phường. Tuy nhiên, quy mô dân số của các tổ dân phố này thấp, và việc áp dụng tiêu chuẩn từ 200 hộ trở lên không phù hợp với các tỉnh miền núi do diện tích rộng lớn.
"Thực tế ở Lạng Sơn, có những khối phố rộng 6,44 km2 nhưng chỉ có 75 hộ dân. Nếu tiếp tục sáp nhập, diện tích một khối phố có thể lên đến hơn 10 km2", ông Ân chia sẻ. Trong khi hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin chưa đáp ứng tốt, Bí thư, trưởng khối rất khó bao quát công việc. Do đó, đại biểu đề nghị xem xét bổ sung tiêu chuẩn cho tổ dân phố hình thành từ sáp nhập giữa xã và phường, đồng thời Chính phủ sớm ban hành nghị định quy định về hoạt động và chế độ chính sách cho người hoạt động không chuyên trách.
Đánh giá chế độ lương, phụ cấp cho cán bộ cấp xã
ĐBQH Hà Sỹ Huân (đoàn Thái Nguyên) đánh giá tích cực về mô hình chính quyền mới, cho rằng nó đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương hiện đại và phục vụ tốt người dân. Ông nhấn mạnh, cấp xã là lực lượng chủ đạo trong việc thực hiện phân cấp, phân quyền, trực tiếp giải quyết công việc cho người dân.
Tuy nhiên, công chức cấp xã hiện phải làm việc đa lĩnh vực, đa nhiệm vụ, với áp lực trách nhiệm pháp lý gia tăng. "Một Trưởng phòng kinh tế - hạ tầng phải tham mưu nhiều việc của 6 hoặc 7 sở, ngành", đại biểu nêu thực tế. Trong khi đó, mức phụ cấp chức vụ của cán bộ, công chức cấp xã còn thấp, chưa xứng đáng với tính chất công việc và có khoảng cách lớn so với cấp tỉnh.
Ví dụ, trưởng phòng cấp xã được hưởng phụ cấp 0,25 lần mức lương cơ sở, trong khi cấp tỉnh là 0,5. Đại biểu đề xuất Chính phủ đánh giá tổng thể chế độ chính sách tiền lương, phụ cấp và sớm có giải pháp đồng bộ để cán bộ yên tâm công tác, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
Kết thúc thảo luận, các đại biểu nhất trí về sự cần thiết phải tiếp tục tinh gọn thôn, tổ dân phố theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, với các chính sách kèm theo được ban hành đồng bộ và kịp thời.
