Ngày 8 tháng 5, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ tư theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến nhằm thẩm tra dự án Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật. Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung thời hạn hợp nhất văn bản đối với chính quyền địa phương.
Nội dung chính của dự thảo Pháp lệnh
Trình bày tóm tắt tờ trình dự án Pháp lệnh, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết dự thảo gồm 2 điều, sửa đổi nội dung của 8 trong tổng số 20 điều, bổ sung một điều (Điều 17a) và bãi bỏ Phụ lục kèm theo. Cụ thể, dự thảo bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản sửa đổi, bổ sung trong việc trình dự thảo văn bản hợp nhất cùng với dự thảo văn bản sửa đổi, bổ sung khi trình thông qua và ban hành.
Đồng thời, dự thảo sửa đổi thời hạn ký xác thực văn bản hợp nhất đối với văn bản ở Trung ương, rút xuống còn 15 ngày kể từ ngày văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung được công bố hoặc ban hành. Đối với chính quyền địa phương, thời hạn hợp nhất được bổ sung là trước ngày có hiệu lực của văn bản sửa đổi, bổ sung 3 ngày. Trong trường hợp văn bản sửa đổi, bổ sung có hiệu lực kể từ ngày thông qua hoặc ban hành, văn bản hợp nhất phải được ký xác thực chậm nhất là cùng ngày với ngày có hiệu lực của văn bản sửa đổi, bổ sung.
Bổ sung quy định về hợp nhất văn bản trong các trường hợp khác
Dự thảo Pháp lệnh cũng bổ sung Điều 17a, quy định về việc hợp nhất văn bản trong các trường hợp khác, bao gồm: văn bản có nội dung được sửa đổi, bổ sung bởi văn bản không phải là văn bản sửa đổi, bổ sung một số điều; văn bản có nội dung được đính chính; văn bản có nội dung bị bãi bỏ một phần hoặc hết hiệu lực một phần theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trừ trường hợp hết thời hạn có hiệu lực được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác hợp nhất văn bản
Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh và đồng ý xây dựng dự án theo trình tự, thủ tục rút gọn. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc giữ lại Phụ lục kèm theo Pháp lệnh để quy định một số nội dung cơ bản về kỹ thuật hợp nhất văn bản, chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết những nội dung kỹ thuật cụ thể hoặc cần linh hoạt điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
Phát biểu giải trình, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho rằng việc sửa đổi lần này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và đòi hỏi đổi mới tư duy trong tổ chức thực thi pháp luật, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển mạnh mẽ. Ông nhấn mạnh, việc tra cứu trên môi trường mạng hiện nay thường thiếu tính hệ thống, thông tin phân tán, gây khó khăn cho quá trình áp dụng pháp luật. Do đó, việc có văn bản hợp nhất sẽ góp phần tăng cường tính minh bạch của pháp luật, đồng thời tạo thuận lợi cho cơ quan thực thi và người dân trong tra cứu, áp dụng quy định.
Về quy định thẩm quyền hợp nhất, Thứ trưởng cho biết Chính phủ và các thành viên cơ bản thống nhất cao với phương án được trình, vì đây là phương án phù hợp và có tính khả thi trong thực tiễn. Liên quan đến Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, ông thông tin rằng ngày 23 tháng 4 vừa qua, Bộ Tư pháp đã chính thức vận hành phiên bản mới của hệ thống. Trong thời gian tới, nền tảng này sẽ được bổ sung chức năng hỗ trợ tự động hợp nhất văn bản theo đúng thẩm quyền của từng cơ quan.
Yêu cầu về tính chặt chẽ và ứng dụng công nghệ
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Ngô Trung Thành nhấn mạnh, việc sửa đổi Pháp lệnh nhằm thể chế hóa kịp thời các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong đó có đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật. Điều này đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới, xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn với chi phí tuân thủ thấp.
Theo ông Thành, khi có văn bản hợp nhất đầy đủ, hệ thống pháp luật sẽ được nhìn nhận tổng thể hơn, giúp nâng cao hiệu quả theo dõi, phổ biến, tuyên truyền và áp dụng pháp luật. Điều này góp phần trực tiếp bảo đảm tính minh bạch, giảm chi phí thực thi và tạo thuận lợi cho cơ quan, tổ chức, người dân. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng công tác hợp nhất văn bản không hề đơn giản; nếu để xảy ra sai sót dù rất nhỏ cũng có thể dẫn tới hệ quả pháp lý phức tạp. Do đó, quy trình phải được thiết kế chặt chẽ, khoa học và có cơ chế kiểm tra, đối chiếu hiệu quả. Nếu kỹ thuật lập pháp không chuẩn ngay từ đầu thì việc xác định vị trí ghép nối, chú thích, dẫn chiếu khi hợp nhất sẽ rất khó khăn.
Phó Chủ nhiệm cho rằng việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, trong công tác hợp nhất là hết sức cần thiết. Hệ thống công nghệ cần hỗ trợ để người ký xác nhận có thể kiểm tra được tính chính xác của toàn bộ văn bản, kể cả những phần không sửa đổi, qua đó hạn chế tối đa rủi ro sai sót kỹ thuật. Ông đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm sự thống nhất với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và tính đồng bộ trong toàn bộ dự thảo sau khi hợp nhất.
