Quá trình sắp xếp, tinh gọn các cơ quan báo chí thời gian qua đã tạo ra áp lực thay đổi rất lớn, nhưng cũng mở ra cơ hội cho báo chí, đặc biệt là ở địa phương. Trao đổi với Báo Nhân Dân, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã thẳng thắn nêu những khó khăn và điểm nghẽn cần tháo gỡ, đồng thời chia sẻ kỳ vọng về vai trò của báo chí địa phương trong hệ sinh thái báo chí quốc gia thời gian tới.
Thay đổi tư duy làm báo sau tinh gọn
Theo bà Đặng Thị Phương Thảo, sau quá trình tinh gọn bộ máy, sự thay đổi lớn nhất nằm ở tư duy của những người làm báo. Trước đây, nhiều cơ quan báo chí hoạt động trong trạng thái ổn định, an toàn, nhưng hiện nay các tòa soạn phải thay đổi theo hướng chuyên nghiệp hơn, lấy công chúng làm trung tâm. Công chúng muốn đọc gì, nghe gì, tiếp cận thông tin trên nền tảng nào và trải nghiệm ra sao? Điều đó đòi hỏi người làm báo phải có thêm năng lực công nghệ, xử lý dữ liệu và sản xuất nội dung đa nền tảng.
Nhiều cơ quan báo chí, kể cả ở địa phương, đã chủ động chuyển đổi số, tái cấu trúc tòa soạn và bổ sung lực lượng phóng viên trẻ có khả năng thích ứng nhanh. Tuy nhiên, một số cơ quan báo chí địa phương vẫn gặp khó trong việc thoát khỏi lối làm báo truyền thống. Bà Thảo nhấn mạnh: “Cách làm có thể thay đổi, nhưng bản chất của báo chí cách mạng vẫn phải là thông tin chính xác, trách nhiệm xã hội, tính nhân văn và vai trò định hướng dư luận.”
Khó khăn về nhân sự và tài chính
Phóng viên đặt câu hỏi về áp lực nhân sự, chế độ nhuận bút và yêu cầu thích ứng với mô hình làm báo mới sau sáp nhập. Bà Thảo cho biết Cục Báo chí đặc biệt quan tâm đến vấn đề này, vì yếu tố quyết định chất lượng báo chí vẫn là con người. “Nếu đội ngũ người làm báo không yên tâm với nghề thì rất khó tạo ra sản phẩm báo chí có sức cạnh tranh,” bà nói.
Thị phần quảng cáo ngày càng bị chia sẻ mạnh sang các nền tảng số, báo in giảm phát hành, nguồn thu truyền thống không còn giữ vai trò chủ lực. Trước thực tế đó, Cục Báo chí đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan để kiến nghị hoàn thiện cơ chế tài chính, các nghị định, thông tư liên quan đến hoạt động báo chí trong giai đoạn mới và phục vụ quá trình sửa đổi Luật Báo chí. Cụ thể, cơ quan này rà soát cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ tuyên truyền; nghiên cứu cơ chế hỗ trợ báo chí thực hiện nhiệm vụ chính trị, thông tin thiết yếu; đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan báo chí phát triển thêm nguồn thu hợp pháp.
Về chế độ nhuận bút và đãi ngộ, bà Thảo cho rằng Nhà nước cần có cơ chế đủ linh hoạt để khuyến khích sáng tạo trong bối cảnh mới. Bên cạnh tài chính, cần nhìn rộng hơn ở câu chuyện môi trường làm nghề: người làm báo cần được đào tạo, cập nhật công nghệ và được bảo vệ về nghề nghiệp. “Giữ được đội ngũ người làm báo tâm huyết, bản lĩnh và chuyên nghiệp là yếu tố rất quan trọng để các cơ quan báo chí phát triển bền vững, đặc biệt là báo chí địa phương,” bà nhấn mạnh.
Ba nhóm khó khăn nổi bật sau sáp nhập
Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, sau gần một năm theo dõi hoạt động của các cơ quan báo chí sau sáp nhập, bà Thảo nhận thấy ba nhóm khó khăn nổi bật:
- Tổ chức và nhân sự: Không ít nơi mới chỉ dừng ở việc “ghép cơ học” các bộ phận, trong khi văn hóa tòa soạn, tâm lý nghề nghiệp và khả năng thích ứng của đội ngũ còn nhiều khác biệt.
- Áp lực chuyển đổi mô hình: Nhiều cơ quan báo chí cùng lúc phải giải quyết nhiều yêu cầu: tinh gọn bộ máy, tự chủ tài chính, đổi mới nội dung, đầu tư công nghệ và phát triển đa nền tảng. Nguồn lực ở nhiều địa phương vẫn còn hạn chế, nhất là về tài chính và nhân lực chất lượng cao.
- Thách thức giữ bản sắc và chất lượng: Áp lực về tốc độ, sự bùng nổ của mạng xã hội và yêu cầu ngày càng cao của công chúng khiến nhiệm vụ kiểm chứng thông tin, giữ vững đạo đức nghề nghiệp và vai trò định hướng dư luận trở nên khó khăn hơn.
Bà Thảo khẳng định: “Với vai trò của cơ quan quản lý, chúng tôi xác định rõ trách nhiệm đồng hành, hỗ trợ và tạo điều kiện để các cơ quan báo chí phát triển lành mạnh, thích ứng nhanh trước yêu cầu mới.”
Giải pháp xây dựng tòa soạn hiện đại, đa phương tiện
Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng các cơ quan báo chí hiện đại, đa phương tiện, Cục Báo chí đang triển khai nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trước hết là thúc đẩy chuyển đổi số báo chí toàn diện. “Chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc đầu tư thiết bị, phần mềm. Cốt lõi là thay đổi tư duy quản trị, quy trình sản xuất nội dung và mô hình vận hành tòa soạn,” bà Thảo nói.
Cục Báo chí đang tiếp tục tham mưu triển khai Bộ chỉ số đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí và hoàn thiện các tiêu chí hằng năm sát với thực tiễn. Bà Thảo nhấn mạnh: “Ranh giới giữa các loại hình báo chí ngày càng thu hẹp. Vì vậy, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo kỹ năng làm báo đa phương tiện, ứng dụng công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí; đồng thời khuyến khích các cơ quan báo chí tổ chức đào tạo tại chỗ và đào tạo thường xuyên để đội ngũ có thể thích ứng liên tục.”
Quá trình chuyển đổi tạo áp lực lớn lên đội ngũ phóng viên, nhất là ở các cơ quan báo chí địa phương với nguồn lực hạn chế. Vì vậy, quan điểm của Cục Báo chí là chuyển đổi cần có lộ trình, bảo đảm sự phát triển bền vững, tránh tạo áp lực “đa năng bằng mọi giá”.
Kỳ vọng về vai trò của báo chí địa phương
Bà Thảo bày tỏ kỳ vọng báo chí địa phương không chỉ là “cánh tay nối dài” của hệ thống báo chí quốc gia mà còn có thể trở thành những trung tâm thông tin mang bản sắc riêng, góp phần xây dựng nền báo chí Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. “Đây vẫn là lực lượng gần dân nhất, hiểu rõ đời sống cơ sở nhất, kịp thời phản ánh những vấn đề của từng địa phương. Vai trò đó sẽ càng quan trọng hơn khi không gian mạng xuất hiện ngày càng nhiều thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng,” bà nói.
Theo bà, báo chí địa phương cần phát huy mạnh hơn những lợi thế riêng như tính bản địa, bản sắc văn hóa và sự gần gũi với công chúng địa phương. Những câu chuyện về xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi xanh, giữ gìn bản sắc văn hóa hay những nhân vật điển hình ở cơ sở nếu được thể hiện bằng tư duy báo chí hiện đại, đa nền tảng sẽ có sức lan tỏa lớn. “Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng mạnh mẽ, báo chí địa phương phải vừa nhanh hơn, gần hơn, đa phương tiện hơn nhưng đồng thời vẫn phải giữ được chiều sâu, độ tin cậy và tính xác tín của thông tin. Đó vẫn là giá trị cốt lõi làm nên vị thế của báo chí chính thống,” bà Thảo kết luận.
