Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ phải đối mặt với thời hạn chót vào lúc 0h00 ngày 1/5 theo giờ địa phương để đảm bảo tính hợp pháp cho chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Thời hạn này được xác định dựa trên một đạo luật đã tồn tại nhiều thập kỷ nhằm hạn chế việc sử dụng vũ lực khi chưa được Quốc hội cho phép. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng mốc thời gian này khó có thể làm thay đổi các kế hoạch quân sự của ông Trump.
Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973
Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 là một bộ luật liên bang của Mỹ, có tác dụng hạn chế quyền của Tổng thống trong việc đưa quân đội vào các cuộc xung đột vũ trang mà không có sự đồng ý của Quốc hội. Theo luật này, Tổng thống phải thông báo chính thức cho Quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi đưa lực lượng Mỹ tham chiến. Ngoài ra, việc triển khai quân không được vượt quá 60 ngày nếu chưa nhận được sự phê chuẩn cụ thể từ Quốc hội.
Trong bối cảnh chưa có sự chấp thuận từ Quốc hội, thời hạn này có nguy cơ tạo ra một cuộc đối đầu trực tiếp về hiến pháp giữa Nhà Trắng và Quốc hội Mỹ. Các nghị sĩ Dân chủ cho rằng Tổng thống Trump đang đứng trên “nền tảng pháp lý mong manh” và sẽ “vi phạm luật pháp khi vượt qua mốc thời gian trên”. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện, Chuck Schumer, nhấn mạnh rằng sau ngưỡng 60 ngày, “Tổng thống sẽ vi phạm Đạo luật Quyền lực Chiến tranh”. Ông cũng kêu gọi các nghị sĩ Cộng hòa phối hợp để chấm dứt xung đột.
Quan điểm của chính quyền Trump
Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump bác bỏ cách diễn giải này. Họ cho rằng thời hạn trên đã được “tạm ngừng” sau khi lệnh ngừng bắn với Iran được công bố vào tháng trước. Một quan chức cấp cao của chính quyền giải thích với báo giới rằng, theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, các hành động thù địch bắt đầu từ ngày 28/2 đã “chấm dứt”. Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 8/4, không có giao tranh nào giữa Mỹ và Iran xảy ra.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Pete Hegseth, cũng bày tỏ quan điểm rằng trong thời gian ngừng bắn, thời hạn theo đạo luật trên đã “tạm ngưng hoặc thậm chí ngừng hẳn”. Dù vậy, quan điểm này không được phía Dân chủ chấp nhận.
Tranh cãi về thẩm quyền của Quốc hội
Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump đang triển khai hàng chục nghìn binh sĩ Mỹ tại Trung Đông, cùng với chi phí kinh tế và chính trị trong nước ngày càng gia tăng, tranh cãi này được coi là một phép thử lớn đối với thẩm quyền của Quốc hội trong vấn đề chiến tranh. Cuộc tranh luận diễn ra hơn 50 năm sau khi Đạo luật Quyền lực Chiến tranh được ban hành.
Cùng ngày, Thượng viện Mỹ đã không thông qua nghị quyết nhằm hạn chế quyền của Tổng thống Trump, đánh dấu thêm một nỗ lực bất thành của phe Dân chủ trong việc chấm dứt xung đột. Hiện tại, phần lớn nghị sĩ Cộng hòa vẫn ủng hộ Tổng thống, nhưng những lo ngại trong nội bộ đảng đang ngày càng gia tăng. Một số nghị sĩ của đảng này để ngỏ khả năng có thể xem xét lại lập trường nếu chiến dịch quân sự thiếu chiến lược rõ ràng hoặc không có sự phê chuẩn của Quốc hội.
Ở chiều ngược lại, các nỗ lực của đảng Dân chủ nhằm ngăn chặn kéo dài chiến dịch quân sự với Iran cũng đối mặt với nhiều trở ngại. Ngay cả khi một nghị quyết được Thượng viện thông qua, văn bản này vẫn khó có thể vượt qua được Hạ viện do đảng Cộng hòa kiểm soát, hoặc có thể bị Tổng thống Trump phủ quyết.
Góc nhìn chuyên gia
Giới chuyên gia cho biết, trên thực tế, Đạo luật Quyền lực Chiến tranh hiếm khi thành công trong việc hạn chế quyền phát động chiến tranh của Tổng thống. Các tòa án thường không can thiệp, và tranh chấp chủ yếu được giải quyết trong lĩnh vực chính trị. Tuy nhiên, phe Dân chủ vẫn kỳ vọng có thể kiềm chế Tổng thống Trump.
Trong một phát biểu mới nhất khi trả lời phỏng vấn của Newsmax vào ngày 30/4, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đã “giành chiến thắng” trong cuộc chiến với Iran, nhưng ông vẫn muốn đạt được kết quả mang tính quyết định hơn.
Phản ứng từ Israel và Iran
Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, cho biết nước này vẫn ủng hộ các nỗ lực ngoại giao của Mỹ, nhưng cũng có thể “sớm nối lại hoạt động quân sự nhằm vào Iran”. Trong khi đó, Tổng thống Iran, Masoud Pezeshkian, khẳng định Tehran sẵn sàng tiếp tục con đường ngoại giao nếu Mỹ từ bỏ cách tiếp cận “tối đa”.
Phóng viên TTXVN tại Trung Đông dẫn thông tin từ hai hãng thông tấn bán chính thức Tasnim và Mehr của Iran đưa tin, các hệ thống phòng không của nước này đã được kích hoạt tại nhiều khu vực ở thủ đô Tehran nhằm đối phó với “các thiết bị bay nhỏ và thiết bị trinh sát không người lái”. Còi báo động phòng không đã vang lên trong khoảng 20 phút tại nhiều khu vực trong thành phố trước khi tình hình trở lại bình thường.
Biện pháp từ UAE
Trước tình hình khu vực diễn biến phức tạp, Bộ Ngoại giao Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã công bố lệnh cấm công dân nước này tới Iran, Liban và Iraq. Trong thông báo đăng trên mạng xã hội, cơ quan này đồng thời kêu gọi công dân đang có mặt tại các nước trên nhanh chóng rời đi và trở về nước để đảm bảo an toàn, cũng như liên hệ với cơ quan chức năng qua đường dây khẩn cấp khi cần thiết.
