Lầu Năm Góc đang thúc đẩy mô hình sản xuất tên lửa kiểu McDonald's, hướng tới chế tạo nhanh, giá rẻ và quy mô lớn sau bài học từ xung đột Iran và Ukraine.
Mô hình sản xuất tên lửa kiểu McDonald's
Tại một nhà xưởng thấp tầng, đơn giản ở phía Đông Bắc bang Virginia, bên trong là những dãy tên lửa được sắp xếp ngắn trên các bàn thao tác, chờ các kỹ thuật viên trẻ hoàn thiện trước khi bàn giao cho quân đội Mỹ, theo Financial Times.
"Tất cả đều được thiết kế để có thể tăng tốc sản xuất ngay lập tức nếu cần", Doug Denneny, cựu quân nhân và hiện điều hành công ty quốc phòng Co-Aspire, đơn vị thuê nhà xưởng này, cho biết. Ông bước qua hàng chục trạm lắp ráp, nơi các đầu đạn sẽ được gắn vào thân tên lửa đang để mở.
Xưởng sản xuất này được xây dựng nhằm giải quyết một bài toán cấp bách: Mỹ đang không sản xuất đủ tên lửa, trong khi những loại hiện có lại quá đắt đỏ. Khi dự trữ đạn dược của Mỹ suy giảm đáng kể sau cuộc xung đột với Iran, việc tìm ra phương thức sản xuất tên lửa nhanh hơn, rẻ hơn và với quy mô lớn đã trở thành ưu tiên hàng đầu của Lầu Năm Góc.
Sản xuất số lượng lớn với chi phí thấp
Mỗi năm, Mỹ chỉ sản xuất khoảng 600 tên lửa Tomahawk, với giá khoảng 2,6 triệu USD/quả. Hai dòng tên lửa chủ lực khác là PrSM và JASSM cũng có giá lần lượt khoảng 1,6 triệu USD và 1,9 triệu USD/quả.
"Kho vũ khí của Mỹ gần như hoàn toàn dựa trên các hệ thống vũ khí tinh vi, cực kỳ đắt đỏ và khó sản xuất", Michael Horowitz, cựu quan chức phụ trách đổi mới quốc phòng của Lầu Năm Góc, nhận định. "Chúng ta đã bước sang một kỷ nguyên chiến tranh hoàn toàn khác và nước Mỹ buộc phải thay đổi", ông cho biết.
Hiện Mỹ đang triển khai hàng loạt chương trình thử nghiệm và mua sắm mới dành cho tên lửa và máy bay không người lái (UAV). Không quân Mỹ đã đề xuất ngân sách khoảng 12 tỷ USD trong 5 năm tới để mua 28.000 tên lửa. Trong khi đó, một chương trình khác của Lầu Năm Góc công bố tháng trước đặt mục tiêu mua 10.000 tên lửa phóng từ mặt đất trong vòng ba năm.
Theo các nhà phát triển, nhiều loại tên lửa mới hoàn toàn có thể được sản xuất hàng loạt với chi phí thấp tại những nhà xưởng mô-đun có thể được lắp đặt nhanh trên khắp nước Mỹ khi chiến tranh bùng nổ. "Bạn thậm chí có thể dựng một dây chuyền như thế này ngay trong nhà thi đấu của một trường trung học", Denneny nói.
Các công ty khởi nghiệp quốc phòng dẫn đầu làn sóng đổi mới
Tại xưởng của Co-Aspire, mô hình mà Denneny ví như "McDonald's của ngành sản xuất tên lửa", gần như không có bất kỳ cỗ máy phức tạp nào. Mỗi quả tên lửa được thiết kế đơn giản đến mức chỉ cần làm theo hướng dẫn trong một cuốn sổ tay là có thể lắp ráp hoàn chỉnh. Một kỹ thuật viên mới chỉ cần sử dụng các dụng cụ cầm tay thông thường và có thể được đào tạo trong vòng một tháng.
Co-Aspire là một trong nhiều công ty khởi nghiệp quốc phòng và doanh nghiệp công nghệ, cùng với Anduril tại bang Ohio, đang thúc đẩy làn sóng đổi mới trong lĩnh vực chế tạo vũ khí. Hiện Co-Aspire đang phát triển hai loại tên lửa cho Lầu Năm Góc. Công ty chỉ mất 4 tháng để hoàn thiện mẫu đầu tiên và dự kiến hoàn tất mẫu thứ hai trong 5 tháng.
Một công ty khởi nghiệp khác là Castelion, mới thành lập được ba năm, đã nhận hợp đồng sản xuất hơn 12.000 tên lửa siêu vượt âm trong vòng 5 năm. Khi nhà máy tại bang New Mexico đi vào vận hành tối đa, Castelion kỳ vọng có thể sản xuất 6.000 tên lửa mỗi năm với giá chỉ khoảng 400.000 USD/quả, thấp hơn rất nhiều so với các dòng tên lửa hiện nay.
"Sản lượng rất quan trọng, chi phí rất quan trọng và khả năng sẵn có cũng quan trọng không kém", Andrew Kreitz, đồng sáng lập Castelion và cựu lãnh đạo SpaceX, nhận định. Ông cho rằng để giải quyết các điểm nghẽn lâu nay của ngành công nghiệp quốc phòng, cần tận dụng những linh kiện vốn đã được sản xuất đại trà trong lĩnh vực dân sự: "Ngay từ đầu, bạn phải thiết kế một sản phẩm dễ chế tạo và có chi phí thấp. Tư duy đó phải chi phối mọi quyết định kỹ thuật".
Theo Fabian Hoffmann, chuyên gia Đại học Oslo, ngay trong thời bình, các doanh nghiệp này hoàn toàn có khả năng nâng công suất lên hàng nghìn tên lửa mỗi năm. Ông cho rằng khi chiến tranh nổ ra, dòng vốn đầu tư khổng lồ sẽ giúp các nhà máy nâng sản lượng lên hàng nghìn quả mỗi tháng.
Bài học từ Ukraine và Iran
Trong nhiều thập kỷ, Mỹ chuẩn bị cho các chiến dịch "shock and awe" (gây choáng ngợp bằng hỏa lực áp đảo) với những loại vũ khí công nghệ cao. Tuy nhiên, cuộc chiến tại Ukraine - vốn được Lầu Năm Góc theo dõi sát sao - đã cho thấy chiến tranh tiêu hao cường độ cao cuối cùng vẫn là cuộc chơi của số lượng.
Trải nghiệm từ cuộc xung đột với Iran càng củng cố nhận định đó: nếu tiếp tục sản xuất những loại tên lửa chỉ phù hợp với cuộc chiến trước, Mỹ hoàn toàn có thể thất bại trong cuộc chiến tiếp theo. Kho dự trữ lớn hơn sẽ giúp Mỹ duy trì khả năng tiến hành một cuộc chiến kéo dài, với hàng trăm tên lửa chính xác được phóng mỗi ngày, đồng thời sở hữu sức công phá và tốc độ vượt trội so với các UAV cảm tử đang phổ biến tại Ukraine và Trung Đông.
Song song với đó, Mỹ cũng đang tăng tốc sản xuất UAV. Tháng 2 vừa qua, Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) tuyên bố máy bay không người lái (UAV) giá rẻ "được thiết kế dựa trên dòng Shahed" đã thực chiến lần đầu trong chiến dịch tấn công Iran, theo Wall Street Journal. Lầu Năm Góc hiện muốn sản xuất hàng loạt dòng UAV này và đã đề xuất tăng gấp ba ngân sách dành cho UAV cùng các công nghệ liên quan, lên hơn 74 tỷ USD trong năm tới.
Thách thức vẫn còn ở phía trước
Tại Virginia, Denneny từ chối tiết lộ các loại tên lửa của công ty sẽ được sử dụng để đối phó với điều gì. Tuy nhiên, ông khẳng định ngay cả trong thời bình, năng lực sản xuất nhanh cũng tạo ra hiệu ứng răn đe rất lớn: "Đối thủ của chúng tôi biết rằng Mỹ có thể nhanh chóng tái tạo số lượng lớn tên lửa với chi phí thấp và nhanh chóng bổ sung kho dự trữ".
Dẫu vậy, Tom Karako, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng quá trình chuyển đổi sẽ không hề dễ dàng. Theo ông, Lầu Năm Góc sẽ phải chấp nhận rằng các loại vũ khí giá rẻ sẽ khó có độ chính xác và độ tin cậy ngang với những hệ thống đắt tiền trước đây. Điều đó cũng đồng nghĩa quân đội Mỹ cần linh hoạt hơn trong các yêu cầu kỹ thuật.
"Chúng ta sẽ không thể mở rộng công suất nếu trước hết không thay đổi chính khách hàng", Karako nói. Ông cho rằng chỉ khi Lầu Năm Góc đưa ra những đơn hàng quy mô lớn, các doanh nghiệp quốc phòng mới có đủ điều kiện để mở rộng sản xuất, thử nghiệm và hoàn thiện thế hệ vũ khí mới.
Đổi lại, những tên lửa đơn giản hơn cũng mang lại nhiều lợi ích khác, đặc biệt là rút ngắn thời gian đào tạo binh sĩ sử dụng, trong bối cảnh nhiều hệ thống tên lửa cũ có quy trình vận hành rất phức tạp. "Người lính phải có thể sử dụng chúng một cách trực quan. Bạn phải thiết kế phần mềm để binh sĩ sử dụng nó dễ dàng như cách họ đang sử dụng chiếc iPhone của mình", John Ferrari, cựu chỉ huy thao trường thử nghiệm tên lửa White Sands của Mỹ, nhấn mạnh.
