Phát biểu tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 sáng 30/7, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh Diễn đàn được tổ chức năm thứ hai liên tiếp là một sáng kiến quan trọng, thể hiện sự đồng hành của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia.
Phó Thủ tướng khẳng định: “Chính phủ đánh giá rất cao những kết quả và bước đổi mới rõ nét trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và của các vị đại biểu Quốc hội”. Điều này thể hiện qua ba nội dung chính: nội dung giám sát có trọng tâm, bám sát vấn đề chiến lược như quản lý ngân sách, phòng chống tham nhũng, khoa học công nghệ; phương thức giám sát đổi mới toàn diện, linh hoạt; và hoạt động giám sát gắn với hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn.
Chuyển trọng tâm giám sát sang tổ chức thi hành pháp luật
Theo Phó Thủ tướng, năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm. Để nâng cao hiệu quả giám sát, Chính phủ kiến nghị Quốc hội chuyển trọng tâm sang khâu tổ chức thi hành pháp luật – một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Cần ưu tiên giám sát các luật mới ban hành, lĩnh vực phân cấp mạnh, và chính sách tác động rộng đến người dân, doanh nghiệp.
Qua giám sát, cần phân định rõ nguyên nhân: do pháp luật mâu thuẫn, thiếu khả thi; do hướng dẫn chậm, không thống nhất; hay do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hoặc né tránh trách nhiệm. Phó Thủ tướng cũng kiến nghị tăng cường khảo sát tại cấp tỉnh, cấp xã, phát hiện tình trạng phân cấp không đi kèm nguồn lực, và phát huy vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân.
Gắn kết luận giám sát với mục tiêu, thời hạn và kết quả
Các kết luận giám sát phải được gắn với trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết. Cần tăng cường giám sát việc thực hiện kết luận sau giám sát, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số để nâng cao tính khách quan, minh bạch. Phó Thủ tướng cũng kiến nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, tránh chồng chéo, chia sẻ dữ liệu.
Người dân, doanh nghiệp, chuyên gia cần được tạo điều kiện tham gia cung cấp thông tin, phản biện. “Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình, phối hợp đầy đủ, có trách nhiệm, chặt chẽ với Quốc hội trong công tác giám sát”, Phó Thủ tướng khẳng định.
Ba định hướng giám sát chiến lược cho nhiệm kỳ mới
Phát biểu đề dẫn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nêu rõ cần xác định các định hướng giám sát có tính chiến lược cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI. Ba định hướng lớn gồm: giám sát góp phần thực hiện mục tiêu phát triển đất nước, tập trung vào thể chế, quản lý nguồn lực, khoa học công nghệ; giám sát hướng vào nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền; và giám sát xuất phát từ thực tiễn, kỳ vọng của cử tri, ưu tiên vấn đề tác động trực tiếp đến người dân.
Bà Lê Thị Nga nhấn mạnh, giá trị của định hướng giám sát không chỉ nằm ở tính đúng đắn mà còn ở khả năng tổ chức thực hiện. Cần đổi mới đồng bộ từ xây dựng chương trình, lựa chọn phương thức, tăng cường phối hợp, đến theo dõi thực hiện kết luận và đánh giá kết quả. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu số sẽ giúp nâng cao chất lượng phân tích và theo dõi.
Chủ nhiệm Ủy ban cũng đề nghị các đại biểu trao đổi về cách cụ thể hóa định hướng thành chương trình hành động linh hoạt, đảm bảo giám sát không chỉ phát hiện vấn đề mà còn thúc đẩy hoàn thiện thể chế, tạo chuyển biến rõ nét trong thực tiễn.
