Ông Khalil al-Hayya, nhà đàm phán kỳ cựu của Hamas có quan hệ chặt chẽ với Iran, đã được bầu làm thủ lĩnh mới của phong trào sau cuộc bầu chọn nội bộ kéo dài nhiều tháng. Quyết định được đưa ra sau vòng bỏ phiếu thứ hai của Hội đồng Shura (Hội đồng Tham vấn) Hamas, nơi ông cạnh tranh với cựu lãnh đạo chính trị Khaled Meshaal. Ở vòng đầu, không ứng viên nào đạt quá bán (50% cộng một phiếu).
Bối cảnh bổ nhiệm và tiểu sử
Người tiền nhiệm của ông al-Hayya, cựu Thủ lĩnh Hamas Yahya Sinwar, đã bị quân đội Israel sát hại tại Dải Gaza vào năm 2024. Trước đó, ông Sinwar lên nắm quyền sau khi thủ lĩnh chính trị Ismail Haniyeh bị Israel ám sát hồi đầu năm 2024. Bản thân ông al-Hayya cũng từng sống sót sau vụ ám sát Israel tiến hành tại Qatar vào năm ngoái.
Ông al-Hayya sinh ngày 5/11/1960 tại thành phố Gaza, lớn lên trong gia đình chịu ảnh hưởng bởi cuộc chiến Arab-Israel năm 1967. Tháng 3/1980, ông gặp người sáng lập Hamas Sheikh Ahmed Yassin, bước vào hoạt động chính trị có tổ chức. Ông có bằng cử nhân Đại học Hồi giáo Gaza (1983), thạc sĩ Đại học Jordan (1986) và tiến sĩ khoa học Hadith tại Sudan (1997). Sau đó, ông giữ chức phụ trách sinh viên tại Đại học Hồi giáo Gaza và gia nhập Hiệp hội Học giả Palestine.
Vai trò đàm phán và ngoại giao
Ông al-Hayya từng là phó lãnh đạo Hamas ở Gaza và người đứng đầu văn phòng quan hệ Arab và Hồi giáo. Ông dẫn đầu phái đoàn đàm phán ngừng bắn sau các cuộc chiến năm 2012 và 2014. Sau xung đột tháng 10/2023, ông là nhà đàm phán chính trong đàm phán ngừng bắn gián tiếp và trao đổi tù binh do Qatar và Ai Cập làm trung gian. Hoạt động chủ yếu từ Qatar, ông đã vượt qua phong tỏa Gaza để điều phối ngoại giao khu vực. Tháng 11/2023, ông dẫn đầu phái đoàn tới Liban gặp thủ lĩnh Hezbollah Hassan Nasrallah.
Mất mát cá nhân
Ông al-Hayya đã mất bốn người con trai trong các cuộc không kích của Israel. Tháng 5/2007, không kích vào nhà riêng khiến 7 người thân thiệt mạng. Năm 2008, con trai Hamza, thành viên Lữ đoàn Qassam, thiệt mạng trong tấn công bằng UAV. Năm 2014, con trai cả Osama chết trong cuộc chiến. Tháng 9/2025, ông sống sót sau tấn công ở Doha nhưng con trai Humam cùng ba vệ sĩ và một sĩ quan an ninh Qatar thiệt mạng. Đầu năm nay, con trai Azzam qua đời vì vết thương từ không kích tháng 5 tại Gaza City.
Phản ứng và ý nghĩa
Sau khi Tổng thống Donald Trump cho phép tiếp xúc trực tiếp với Hamas, đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã gặp ông al-Hayya tại Ai Cập. Witkoff chia buồn về cái chết của con trai ông, nói cả hai đều là cha từng chôn cất con mình. Kushner kể lại cuộc đối thoại trở thành khoảnh khắc của hai người cha.
Theo nhà phân tích chính trị Palestine Abdullah Aqrabawi, việc Hamas tiến hành bầu cử chính thức trong lúc xung đột cho thấy nền tảng thể chế vững chắc. Ông nói: "Hamas đã lựa chọn tiến hành bỏ phiếu thay vì vội vàng chỉ định nhân sự hoặc thông qua các quyết định mang tính đồng thuận". Ông cũng cho rằng cạnh tranh thực sự phản ánh tranh luận nội bộ lành mạnh về định hướng chiến lược.
