Bốn Giờ Lịch Sử Của Kỳ Họp Đầu Tiên Quốc Hội Khóa I
Chỉ trong hơn bốn giờ làm việc khẩn trương tại Nhà hát Lớn Hà Nội vào ngày 2/3/1946, Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội Khóa I đã quyết định những vấn đề trọng đại cho Nhà nước cách mạng non trẻ. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình xây dựng thể chế dân chủ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, diễn ra trong bối cảnh đất nước đối mặt với nhiều thách thức phức tạp.
Hành Trình Từ Tổng Tuyển Cử Đến Kỳ Họp Lịch Sử
Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 trên toàn lãnh thổ Việt Nam đã mở ra một giai đoạn mới, với 89% cử tri tại 71 tỉnh, thành tham gia bỏ phiếu, bầu ra 333 đại biểu Quốc hội đại diện cho nhiều thành phần và đảng phái khác nhau. Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ Lâm thời, kết quả này lần đầu tiên thiết lập Quốc hội - cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, tạo cơ sở để thành lập một Chính phủ chính thức chịu trách nhiệm trước Quốc hội và tiến tới xây dựng Hiến pháp dân chủ.
Tuy nhiên, ngay sau cuộc Tổng tuyển cử, chính quyền cách mạng phải đối mặt với nhiều khó khăn nghiêm trọng. Thực dân Pháp mở rộng hoạt động quân sự tại Đông Dương với sự hỗ trợ của quân Anh - Ấn, trong khi quân Tưởng Giới Thạch vẫn hiện diện ở miền Bắc. Tình hình chính trị trong nước cũng diễn biến phức tạp, đòi hỏi sách lược linh hoạt.
Để chuẩn bị cho kỳ họp đầu tiên, nhiều cuộc họp liên tịch giữa Chính phủ Liên hiệp Lâm thời và đại diện các đảng phái đã được tổ chức. Ngày 21/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh thông báo dự kiến thành lập Chính phủ kháng chiến gồm 10 bộ, với sự tham gia của nhiều đảng phái. Sau nhiều lần thương lượng, ngày 23/2/1946, các bên thống nhất thành lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến. Cuối tháng 2/1946, các đại biểu Quốc hội từ nhiều địa phương tập trung về Hà Nội, với địa điểm họp được chuẩn bị cả tại Hà Nội và làng Đình Bảng (Bắc Ninh) để phòng trường hợp bất trắc.
Diễn Biến Căng Thẳng Của Bốn Giờ Làm Việc
Sáng 2/3/1946, gần 300 đại biểu đại diện cho 71 tỉnh, thành trong cả nước có mặt tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Đúng 9 giờ sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các thành viên Chính phủ Liên hiệp Lâm thời bước lên diễn đàn. Theo Hồ sơ số 3, Phông Quốc hội lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Diễn văn khai mạc và Báo cáo các công việc đã làm trong 6 tháng của Chính phủ Lâm thời, nêu rõ những khó khăn nghiêm trọng như miền Nam bị xâm lược và miền Bắc chịu nạn đói nặng nề.
Sau báo cáo, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố Chính phủ Liên hiệp Lâm thời trao quyền lại cho Quốc hội để thành lập Chính phủ mới. Quốc hội ghi nhận công lao và chấp nhận lời từ chức của Chính phủ này. Theo đề cử của Chủ tịch kỳ họp Ngô Tử Hạ, Quốc hội biểu quyết bầu Chủ tịch Hồ Chí Minh làm Chủ tịch Chính phủ và Nguyễn Hải Thần làm Phó Chủ tịch, đồng thời giao cho hai vị thành lập Chính phủ mới.
Khoảng 10 giờ cùng ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh báo cáo Quốc hội việc thành lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, gồm các bộ trưởng phụ trách Ngoại giao, Nội vụ, Kinh tế, Tài chính, Quốc phòng, Xã hội, Giáo dục, Tư pháp, Giao thông công chính và Canh nông. Bên cạnh đó, Quốc gia cố vấn đoàn do Vĩnh Thụy làm Cố vấn tối cao và Kháng chiến Ủy viên hội do Võ Nguyên Giáp làm Chủ tịch cũng được thành lập. Quốc hội công nhận thành phần Chính phủ này, và toàn thể đại biểu đứng dậy nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc lời tuyên thệ.
Những Quyết Định Mang Tính Bước Ngoặt
Cùng với việc thành lập Chính phủ, Quốc hội còn quyết định thành lập Ban Thường trực Quốc hội gồm 15 ủy viên chính thức và 3 ủy viên dự khuyết, với cụ Nguyễn Văn Tố được bầu làm Trưởng ban và ông Phạm Văn Đồng làm Phó Trưởng ban. Quốc hội cũng bầu Ban dự thảo Hiến pháp để chuẩn bị xây dựng bản Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, với nhiệm vụ soạn thảo và trình Ban Thường trực xem xét trước khi đưa ra thảo luận trong kỳ họp tiếp theo.
Sau khi hoàn thành các nội dung quan trọng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc diễn văn bế mạc kỳ họp, kêu gọi các đại biểu mang tinh thần đoàn kết và quyết tâm kháng chiến về địa phương, đồng thời bày tỏ mong muốn kỳ họp sau sẽ là “Quốc hội thắng lợi”. Như vậy, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội Khóa I, diễn ra chỉ hơn 4 tiếng đồng hồ, đã giải quyết những vấn đề then chốt đối với vận mệnh đất nước.
Trước hết, Quốc hội đã chính thức thành lập và trao quyền cho Chính phủ Liên hiệp kháng chiến - cơ quan điều hành đất nước trong bối cảnh chiến tranh và nhiều thách thức chính trị, giúp củng cố bộ máy nhà nước trung ương và tạo cơ sở để lãnh đạo nhân dân kháng chiến và kiến quốc. Bên cạnh đó, việc thành lập Ban Thường trực Quốc hội và Ban dự thảo Hiến pháp đã góp phần hoàn thiện cơ cấu tổ chức của nhà nước dân chủ mới, đồng thời chuẩn bị cơ sở pháp lý cho việc xây dựng bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đánh dấu một bước tiến vững chắc trong hành trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
