Sáng 3/8, tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã trình bày dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, đồng thời thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, việc xây dựng nghị quyết xuất phát từ yêu cầu khắc phục khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn nhằm khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Dự thảo cũng thể hiện tính nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước khi lấy hiệu quả chính trị, kinh tế - xã hội làm căn cứ để áp dụng hình thức xử lý phù hợp.
Dự thảo gồm 3 chương, 13 điều
Dự thảo nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, quy định 4 nguyên tắc cốt lõi. Thứ nhất, khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Thứ hai, khoan hồng, giảm nhẹ đối với hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, lấy hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp. Thứ ba, ưu tiên áp dụng biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự chỉ là biện pháp cuối cùng. Thứ tư, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Về chính sách xử lý hình sự, dự thảo quy định 4 điều, gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro thiệt hại do ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; và miễn trách nhiệm hình sự. Để bảo đảm tương ứng, Điều 11 quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức và người thuộc lực lượng vũ trang.
Thời gian thực hiện 3 năm, có thể kéo dài tối đa 2 năm
Theo Bộ trưởng Bộ Công an, nghị quyết dự kiến thực hiện trong 3 năm kể từ ngày có hiệu lực. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực mà thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc khắc phục hậu quả vẫn còn, các quy định sẽ tiếp tục được áp dụng cho đến khi hết thời gian tạm hoãn, nhưng không quá 2 năm.
Cơ quan soạn thảo đã gửi xin ý kiến UBND các tỉnh, thành phố, các bộ, ngành liên quan và các cơ quan của Đảng trong quá trình hoàn thiện dự thảo.
Thẩm tra: Cần rà soát các quy định đặc thù
Báo cáo thẩm tra tại phiên họp, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết. Theo ông, văn bản cần thiết để kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong xử lý các vụ việc, vụ án; đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không vụ lợi, không tham nhũng, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Ông Phan Văn Mãi đánh giá, các cơ chế, chính sách tại dự thảo cơ bản phù hợp với Hiến pháp, thuộc thẩm quyền ban hành của Quốc hội và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan. Tuy nhiên, do dự thảo chứa nhiều quy định đặc thù, khác biệt so với pháp luật hiện hành, cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng.
Khoan hồng chỉ nên áp dụng cho người không tham nhũng, không vụ lợi
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị chính sách khoan hồng chỉ nên áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi, vì lợi ích chung, đã khắc phục hậu quả và đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Với quy định người được miễn trách nhiệm hình sự bị xử phạt vi phạm hành chính ở khung cao nhất, đa số ý kiến đề nghị rà soát vì chưa phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa trong xử lý vi phạm hành chính, có thể làm giảm tính nhân văn và khả thi.
Đối với quy định không truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan thẩm tra cho biết đa số ý kiến tán thành áp dụng cho trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả. Tuy nhiên, cần cân nhắc điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất với các vi phạm tương tự.
Về miễn trách nhiệm hình sự, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân và khả năng tái phạm. Ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh: “Tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.”
