Báo Nhân Dân 75 năm và hành trình chuyển mình của phóng viên
Nhân dịp kỷ niệm 75 năm ngày ra số báo đầu tiên, Báo Nhân Dân đã đánh dấu một chặng đường dài với nhiều thay đổi sâu sắc trong ngành báo chí. Trong gần 30 năm làm nghề, tôi may mắn có hơn 8 năm đồng hành cùng tờ báo này, chứng kiến sự biến chuyển nhanh chóng của báo chí và vai trò ngày càng mở rộng của phóng viên thường trú, những người được ví như "đại sứ" của tờ báo.
Từ ngòi bút thuần túy đến trách nhiệm đa diện
Khoảng ba mươi năm trước, phóng viên chủ yếu tập trung vào việc viết các bản tin hay, thực hiện bài điều tra, phóng sự hoặc ghi chép nổi bật. Khi đó, họ chỉ cần hoàn thành tốt nhiệm vụ viết lách, còn việc làm kinh tế báo đã có bộ phận khác đảm nhiệm. Trong thời kỳ mạng xã hội còn khan hiếm, quảng cáo và tuyên truyền trên báo in, truyền hình là lựa chọn duy nhất của khách hàng, và phóng viên rất ít khi bị giao thêm trách nhiệm "gồng gánh" việc bán báo hay vận động kinh tế.
Tuy nhiên, tôi từng hỏi anh Phan Hồng Chiến, Tổng Biên tập Báo Người lao động, về việc tại sao không giao trách nhiệm làm kinh tế báo cho phóng viên. Anh Chiến trả lời rằng, dù lãnh đạo không giao, nhưng phóng viên phải tự hiểu trách nhiệm với tòa soạn, ví von: "Có người con nào để bố mẹ nuôi suốt đời không?". Câu nói này khiến tôi trăn trở và từ đó, ngoài viết bài tốt, tôi luôn tìm cách đóng góp thêm nguồn lực cho cơ quan.
Sự thay đổi trong tư duy làm báo
Khi chuyển công tác đến Báo Nông nghiệp Việt Nam, nay là Nông nghiệp và Môi trường, anh Nguyễn Mạnh Thường, Tổng Biên tập, đã nhấn mạnh rằng làm báo phải "tiến công" bằng ba mũi: đầu tiên là làm kinh tế báo, sau đó bán báo, và cuối cùng mới viết tin, bài. Ông khẳng định, không tòa soạn nào có đủ tiền nuôi phóng viên mà không yêu cầu họ đóng góp toàn diện.
Tôi nhớ một phóng viên trẻ viết đều tay, nhuận bút hàng tháng hơn 20 triệu đồng, nhưng lại bỏ ngỏ phần bán báo và làm kinh tế. Trong một cuộc họp, anh Thường nói thẳng: ở đây, phóng viên phải đi làm bằng ba mũi tiến công thì cơ quan mới đủ tiền trả nhuận bút và lương. Đúng như vậy, không lâu sau, phóng viên đó đã xin chuyển công tác. Điều này cho thấy, việc làm kinh tế báo không còn là áp lực, mà trở thành niềm tự hào và biểu hiện của sự đa năng.
Vai trò "đại sứ" trong kỷ nguyên mới
Năm 2018, khi tôi chuyển đến Báo Nhân Dân, nhiệm vụ ở đây có phần khác biệt. Là tờ báo Đảng hàng đầu, dù không phải bao cấp 100%, đây là cơ quan sự nghiệp có thu, với trách nhiệm nặng nề trong việc đảm bảo lương thưởng kịp thời cho cán bộ, phóng viên. Do đó, các trưởng văn phòng đại diện và phóng viên thường trú được xem là "đại sứ" của báo, phải phấn đấu làm việc với đủ 4 kỹ năng: đối ngoại giỏi, làm nội dung tốt, làm kinh tế báo xuất sắc và tham gia công tác an sinh xã hội.
Những "đại sứ" này, được đào tạo bài bản, phải cùng lúc thực hiện nhiều nhiệm vụ để góp phần lan tỏa hình ảnh tờ báo. Việc Báo Nhân Dân tổ chức các hoạt động an sinh xã hội, như chương trình về nguồn tại Thái Nguyên - nơi xuất bản số báo đầu tiên, không chỉ khẳng định uy tín mà còn thể hiện sự gần dân và sức mạnh thương hiệu.
Thách thức và cơ hội trong kỷ nguyên số
Trong thời buổi mạng xã hội tràn ngập, báo chí, đặc biệt là báo in, không còn giữ vị thế độc tôn về thông tin nhanh nhạy. Làm báo hiện đại đòi hỏi phóng viên không chỉ nắm vững lý thuyết các loại hình báo chí, mà còn phải tích lũy nhiều kỹ năng nghề nghiệp từ các môi trường khác nhau, với ý thức tốt về nghề nghiệp để không trở thành "những đứa con trưởng thành chưa trọn vẹn" cần được nuôi dưỡng mãi.
Dù giỏi đối ngoại hay làm kinh tế báo tốt, cái tâm của người cầm bút và sự khách quan trong nội dung vẫn là "giới hạn đỏ" không bao giờ được vượt qua. Điều này bảo vệ uy tín cho các "đại sứ" và là phần tất yếu của sự chuyên nghiệp trong kỷ nguyên mới.
Báo Nhân Dân bước sang tuổi 76 và xa hơn nữa, những "đại sứ" của báo sẽ tiếp tục viết tiếp hành trình tự hào bằng những mũi tiến công mới, hướng tới một tờ báo Đảng vững mạnh và gần gũi với nhân dân. Sự chuyển mình này không chỉ là câu chuyện của một tờ báo, mà còn phản ánh sự tiến hóa của cả ngành báo chí trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghệ số.
