Theo Giáo sư Larry Berman, tác giả cuốn sách nổi tiếng "Điệp viên hoàn hảo X6", Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn đã đạt được thành công vang dội trong sự nghiệp tình báo nhờ sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố nhân văn và kỹ năng báo chí điêu luyện. Ông là một điệp viên xuất sắc đồng thời cũng là một nhà báo tài năng.
Khả năng đặc biệt giúp tướng Phạm Xuân Ẩn trở thành điệp viên hoàn hảo
Giáo sư Larry Berman kể rằng, khi cuộc đời tình báo của Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn được tiết lộ vào năm 2002, phía Mỹ đã tiến hành điều tra các bài báo của ông đăng trên tạp chí Times. Mục đích là để kiểm tra xem liệu ông có chủ ý định hướng dư luận hay đưa tin sai lệch hay không. Kết quả điều tra cho thấy không có bất kỳ thiên kiến nào. Điều này chứng tỏ trình độ bậc thầy và bản năng sinh tồn nhạy bén của một điệp viên hoàn hảo.
Theo Giáo sư Berman, Phạm Xuân Ẩn hiểu rõ rằng sự trung thực trong ngòi bút chính là lớp vỏ bọc không thể xuyên thủng. Nhờ đó, ông đã thực hiện sứ mệnh quan trọng của mình suốt hàng thập kỷ mà không bị đối phương nghi ngờ.
Chữ tình và chữ báo trong sự nghiệp của Phạm Xuân Ẩn
Nhân dịp Giáo sư Larry Berman đến Việt Nam vào cuối tháng 4 năm 2026, Tri Thức - Znews đã có cuộc trò chuyện với ông. Tác giả cuốn sách nổi tiếng về cuộc đời tướng Phạm Xuân Ẩn đã chia sẻ nhiều điều về di sản của ông và bật mí về tác phẩm tiếp theo.
Chìa khóa lý giải thành công của Phạm Xuân Ẩn
Khi được hỏi về ý kiến cho rằng Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn thành công nhờ kết hợp chữ "tình" - sự nhân bản, nhân văn - và chữ "báo" - nghề báo, Giáo sư Berman khẳng định: "Tôi hoàn toàn tin tưởng Phạm Xuân Ẩn đã kết hợp nhuần nhuyễn lòng trắc ẩn nhân văn với các kỹ năng báo chí sắc sảo để trở thành một tình báo viên lỗi lạc đồng thời là một nhà báo giỏi."
Ông sở hữu khả năng thấu cảm sâu sắc cùng năng lực thấu hiểu và thâm nhập vào tư duy của người đối diện. Những tố chất này được rèn luyện từ sớm và trở nên đặc biệt hữu dụng khi ông vừa hoạt động dưới danh nghĩa điệp viên đơn tuyến, vừa đảm nhiệm vai trò phóng viên cho các hãng thông tấn lớn như Reuters hay tạp chí Times.
Về chữ "báo", Giáo sư Berman nhấn mạnh: "Công việc báo chí của tướng Phạm Xuân Ẩn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cần nhấn mạnh rằng báo chí chính là lớp vỏ che chắn cho công việc của một nhân viên tình báo. Đây là một vỏ bọc rất hiệu quả, nó giúp ông tiếp cận nguồn thông tin phong phú, từ đó phục vụ cho những hoạt động 'ngầm' của mình."
Sau chiến tranh, khi hoạt động của tướng Ẩn được công bố, đã có một số cuộc điều tra tại Mỹ nhằm xác định việc đưa tin của ông có bị thiên lệch hay mang tính định hướng hay không. Tuy nhiên, không có thiên kiến nào được chỉ ra. Điều này cho thấy trình độ nghề nghiệp và tính chuyên nghiệp rất cao của ông.
Giữ vững tính khách quan cũng là một lựa chọn mang tính chiến lược. Nếu các bài viết bị thiên lệch, ông Ẩn có thể bị phát hiện, trong khi nhiệm vụ của ông không cho phép xảy ra rủi ro đó. Những kỹ năng này được ông rèn luyện từ rất sớm, khi còn là phóng viên tại California (Mỹ) cho tờ báo sinh viên Barnacle. Ông đọc nhiều tài liệu về báo chí và tập trung trở thành một nhà báo giỏi nhất có thể.
Quan trọng hơn, việc trở thành một nhà báo giỏi cũng giúp ông trở thành một điệp viên giỏi hơn. Đó chính là chìa khóa để lý giải thành công của Phạm Xuân Ẩn.
Sức hút của câu chuyện Phạm Xuân Ẩn đối với giới trẻ
Giáo sư Berman cho rằng: "Tôi tin rằng với thanh niên Việt Nam, Phạm Xuân Ẩn là một hình mẫu về lòng yêu nước và ý chí phụng sự. Ông đã ra nước ngoài thực hiện sứ mệnh và sau đó quyết tâm trở về, làm việc bền bỉ để góp phần kiến thiết tương lai tốt đẹp cho đất nước."
Bên cạnh đó, ông Ẩn luôn muốn nhắn nhủ rằng bản thân không hề có định kiến với nước Mỹ nói riêng và các quốc gia khác nói chung. Ông hy vọng giới trẻ Việt Nam có thể tiếp cận nền giáo dục tiên tiến rồi trở về xây dựng quê hương như cách ông đã làm. Câu chuyện của tướng Phạm Xuân Ẩn mang giá trị thời đại với bài học lớn lao rằng chúng ta không thể thay đổi quá khứ nhưng có thể kiến tạo tương lai.
Bộ phim chuyển thể từ "Điệp viên hoàn hảo X6"
Kịch bản phim đã cơ bản hoàn thiện. Đơn vị sản xuất, nhà điều hành BHD đã xác định bấm máy vào mùa xuân năm 2027. Đạo diễn Charlie Nguyễn đã có một kịch bản sâu sắc. Đây không đơn thuần là một tác phẩm về đề tài chiến tranh, mà là câu chuyện chân thực về cuộc đời đầy biến động của Phạm Xuân Ẩn. Phim sẽ tái hiện tâm thế của một người phải liên tục đứng giữa lằn ranh sống - chết, lĩnh vực tình báo cũng là nơi tình bạn vừa được dày công vun đắp, vừa bị khai thác cho những mục đích tối thượng.
Dự án nghiên cứu về chất độc da cam
Giáo sư Berman chia sẻ: "Tôi chưa muốn chia sẻ quá nhiều ở hiện tại nhưng có thể nói rằng tôi đang khởi động một dự án nghiên cứu về chất độc da cam. Cuốn sách sẽ tập trung vào những tác động mang tính liên thế hệ, đặc biệt là ảnh hưởng đối với thế hệ thứ hai và thứ ba của những người từng bị phơi nhiễm trong chiến tranh, không chỉ ở Việt Nam mà cả tại Mỹ."
Tên dự kiến của cuốn sách là "A Slow Walk with Death: The Lingering Legacy of Agent Orange" (tạm dịch: Một cuộc dạo bước chậm rãi với cái chết - Di sản dai dẳng của chất độc da cam).
Đêm định mệnh của Larry Berman và Phạm Xuân Ẩn
Giáo sư Berman kể: "Tôi đến Việt Nam lần đầu vào năm 2001 cùng một nhóm học giả. Ngay trong đêm đầu tiên, tôi gặp Phạm Xuân Ẩn. Tôi tin đó là một đêm định mệnh, chúng tôi đã được định sẵn để gặp nhau. Cuộc gặp ấy đã khiến tôi thay đổi toàn bộ kế hoạch ban đầu để bắt đầu những cuộc trò chuyện dài với ông."
Trước khi viết về Phạm Xuân Ẩn, ông đã có hai công trình nghiên cứu lớn về Việt Nam. Cuốn sách về Nixon, Kissinger là tác phẩm mà tướng Phạm Xuân Ẩn đã đọc khi gặp ông lần đầu. Sau khi đọc cuốn sách, tướng Ẩn đã đồng ý để ông viết tiểu sử cho mình, dù đã từ chối rất nhiều người khác.
Về quan hệ Việt - Mỹ sau hơn 50 năm thống nhất, Giáo sư Berman bày tỏ: "Tôi mãn nguyện và hạnh phúc trước những bước tiến tích cực trong quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Mỹ. Tôi tin ông Phạm Xuân Ẩn cũng sẽ cảm thấy hạnh phúc nếu chứng kiến quan hệ Việt - Mỹ ngày nay."
