Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận sửa đổi Luật Thủ đô, nhấn mạnh phân quyền và kiểm soát
Ngày 15/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức phiên họp để cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu và chỉnh lý đối với dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi). Phiên họp này đánh dấu một bước quan trọng trong quá trình hoàn thiện văn bản pháp lý nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển Thủ đô Hà Nội.
Các nội dung lớn được tiếp thu và chỉnh lý
Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, Chính phủ đã tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội và tiến hành chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng. Cụ thể, dự thảo Luật đã được rà soát tổng thể để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị, đồng thời phù hợp với tư duy xây dựng pháp luật mới tại Nghị quyết số 66 và các nghị quyết trụ cột khác.
Một trong những điểm nhấn chính là việc tăng cường phân cấp, phân quyền toàn diện và triệt để cho Thủ đô, gắn liền với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Dự thảo cũng được rà soát để đảm bảo tính hợp hiến, không trái với các cam kết và điều ước quốc tế, đồng thời chỉ tập trung vào các quy định đặc thù, vượt trội mà không lặp lại các nội dung đã có trong văn bản quy phạm pháp luật khác.
Về thẩm quyền, dự thảo Luật phân định rõ vai trò của chính quyền Thành phố: Hội đồng nhân dân Thành phố sẽ quy định các cơ chế, chính sách và vấn đề lớn; Ủy ban nhân dân Thành phố quy định trình tự, thủ tục thực hiện; và Chủ tịch UBND Thành phố quy định về phối hợp và biện pháp thực hiện trong chỉ đạo, điều hành giữa các cơ quan chuyên môn.
Chỉnh lý chi tiết và bổ sung quy định mới
Dự thảo Luật cũng được chỉnh lý, bổ sung nhiều quy định quan trọng. Trong đó, việc phân quyền, phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm kiểm tra, giám sát và giải trình chặt chẽ. Thuật ngữ "Vùng Thủ đô" được giải thích linh hoạt, không liệt kê cụ thể các đơn vị hành chính cấp tỉnh, nhằm tạo tính linh hoạt trong quản lý.
Ngoài ra, dự thảo bổ sung nguyên tắc phân quyền đảm bảo không phương hại đến lĩnh vực dân tộc tại Điều 4. Đồng thời, quy định về việc không áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn khi xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, trừ trường hợp tạm ngưng hiệu lực hoặc bãi bỏ văn bản, và yêu cầu xác định rõ cơ chế kiểm tra, giám sát cùng trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản.
Về cơ chế thí điểm, thời gian thí điểm được quy định không quá 5 năm, với cơ chế tạm dừng khi có ảnh hưởng tiêu cực vượt quá mức dự báo. Dự thảo cũng bổ sung "cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền" vào phạm vi được thí điểm, đảm bảo tính bao quát và linh hoạt.
Ý kiến từ Ủy ban Pháp luật và Tư pháp
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị tiếp tục nghiên cứu để tiếp thu, chỉnh lý một số nội dung. Cụ thể, cần bổ sung quy định giao HĐND Thành phố quyết định việc áp dụng pháp luật trong trường hợp có quy định khác nhau về cùng một vấn đề, nhằm đảm bảo tính rõ ràng và khả thi trên thực tế.
Ủy ban cũng đề nghị rà soát các quy định về tổ chức bộ máy và chế độ công vụ để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Tổ chức chính quyền địa phương, tránh tình trạng trùng lặp hoặc thiếu nhất quán.
Đặc biệt, cần đảm bảo thể chế hóa đầy đủ yêu cầu về "tăng thẩm quyền của Chủ tịch UBND các cấp" và nguyên tắc phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND, UBND, Chủ tịch UBND theo Nghị quyết số 02-NQ/TW. Về vấn đề miễn trừ trách nhiệm pháp lý, không nên quy định trong nghị quyết thí điểm của HĐND Thành phố do liên quan đến trách nhiệm hành chính, dân sự, hình sự; thay vào đó, cần rà soát và cụ thể hóa cơ chế áp dụng tại Điều 34 để đảm bảo chặt chẽ, minh bạch.
Kết luận và định hướng tương lai
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, về cơ bản, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với việc tiếp thu, giải trình và các định hướng lớn của dự thảo Luật. Để nâng cao chất lượng, Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo, phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và chính quyền Hà Nội, tiếp tục rà soát và tiếp thu tối đa các ý kiến hợp lý.
Mục tiêu là xây dựng một dự thảo Luật tạo ra các cơ chế, chính sách nổi trội, đặc thù nhưng phải rõ ràng, minh bạch, khả thi và dễ thực hiện, nhằm tránh vướng mắc trong quá trình thực hiện. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện dự thảo với chất lượng cao nhất để trình Quốc hội xem xét thông qua vào đợt họp thứ 2 của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, thành phố sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan để tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến, hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) và trình lên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cùng Quốc hội xem xét, thông qua trong thời gian tới.
