Sáng 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Phát triển đô thị, một bước quan trọng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đột phá cho các đô thị lớn, đặc biệt là Thành phố Hồ Chí Minh.
Phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực
Trình bày tờ trình tóm tắt, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự án luật được xây dựng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện. Mục tiêu trọng tâm là tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững cho Thành phố Hồ Chí Minh, các đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt.
Theo Bộ trưởng, việc ban hành Luật là cần thiết để thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh. "Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh, quản trị và liên kết vùng, cần một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới", ông nhấn mạnh.
Nội dung chính của dự thảo Luật
Dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 điều, tập trung vào hai nhóm nội dung chủ yếu. Nhóm thứ nhất là phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, bao gồm cả quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình. Nhóm thứ hai thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt trong các lĩnh vực như tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển.
Đáng chú ý, dự thảo trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù. Việc phân quyền được thiết kế chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực và giám sát, nhằm bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.
Cải cách thủ tục hành chính và phát triển lĩnh vực then chốt
Dự thảo chú trọng cải cách thủ tục hành chính thông qua cơ chế xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính; cho phép điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong triển khai dự án đầu tư, gắn với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, luật tạo cơ sở pháp lý phát triển các lĩnh vực then chốt như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Cơ chế giám sát và kiểm soát quyền lực
Cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế để bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả. Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách. Chính phủ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép bổ sung dự án Luật vào Chương trình kỳ họp Quốc hội tháng 8/2026 để xem xét, thông qua theo thủ tục rút gọn.
Ý kiến thẩm tra và kết luận
Thẩm tra dự án, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành luật. Ông đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; quán triệt nguyên tắc "trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng". Ông cũng nhấn mạnh cần làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ giữa các bộ, ngành, địa phương, bảo đảm hài hòa lợi ích và bổ sung trách nhiệm định kỳ đánh giá.
Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị và đánh giá cao công tác chuẩn bị. Trên tinh thần xem xét kỹ lưỡng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất dự án luật đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét và nếu được đồng thuận cao sẽ thông qua theo thủ tục rút gọn tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI trong tháng 8 tới.
