Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ rõ tình trạng chậm, nợ văn bản hướng dẫn luật năm 2025
Sáng ngày 14 tháng 4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành phiên họp để cho ý kiến về báo cáo kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Báo cáo này do Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội thực hiện, với sự trình bày chi tiết từ Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga.
Những thành tựu và thách thức trong công tác ban hành văn bản
Theo báo cáo, trong năm 2025, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, cùng các Bộ trưởng và Trưởng ngành đã thể hiện nỗ lực đáng kể trong việc tổ chức xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Cụ thể, đã có 352 văn bản quy định chi tiết được ban hành, góp phần quan trọng vào việc đưa các luật, pháp lệnh, và nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kịp thời đi vào cuộc sống.
Các văn bản này cơ bản đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với Hiến pháp, luật, và các nghị quyết liên quan. Chúng cũng tuân thủ đúng thẩm quyền, trình tự, hình thức văn bản, và các căn cứ pháp lý theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đến nay, chưa phát hiện sai sót hoặc vi phạm về trình tự, thủ tục trong quá trình ban hành.
Tình trạng chậm và nợ văn bản: Vấn đề còn tồn đọng
Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra những hạn chế đáng lo ngại. Có tới 173 văn bản được ban hành chậm hơn so với thời điểm có hiệu lực thi hành theo quy định của luật, pháp lệnh, và nghị quyết. Trong số này, một số văn bản chậm từ 6 tháng đến 2 năm, gây ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật.
Đáng chú ý, còn 47 điều, khoản được giao quy định chi tiết của 21 luật và nghị quyết chưa được ban hành. Nhiều luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng vẫn còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết, làm giảm tính khả thi trong thực tế.
Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đã kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, và các bộ, ngành tập trung khắc phục dứt điểm các hạn chế này. Đặc biệt, cần khẩn trương ban hành theo thẩm quyền văn bản quy định chi tiết đối với 47 điều, khoản còn tồn đọng.
Nguyên nhân và đề xuất cải thiện từ các chuyên gia
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu thừa nhận rằng, dù tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo đã có cải thiện, nhưng việc chậm, nợ văn bản vẫn còn tồn tại. Ông đề xuất cần đưa ra các tỷ lệ so sánh cụ thể với năm 2024 để đánh giá rõ nỗ lực của Chính phủ và các bộ, ngành.
Về nguyên nhân, bên cạnh khối lượng văn bản tăng cao, ông Phan Chí Hiếu chỉ rõ sự lúng túng của bộ phận cán bộ khi áp dụng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới. Đặc biệt, sau khi chuyển vai chỉnh lý ý kiến đại biểu Quốc hội từ Quốc hội sang Chính phủ, các bộ, ngành vẫn còn khá lúng túng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng xây dựng pháp luật.
Để khắc phục triệt để, ông đề xuất Chính phủ và các bộ, ngành cần tăng cường công tác tự kiểm tra và kiểm tra theo thẩm quyền, đồng thời đổi mới mạnh mẽ hơn nữa công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật.
Phân tích từ lãnh đạo Quốc hội và định hướng tương lai
Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh rằng năm 2025 khối lượng công việc xây dựng pháp luật rất lớn, với Quốc hội thông qua 89 luật, nhưng chỉ 25 luật có hiệu lực trước ngày 31/12/2025. Điều này dự báo năm 2026 sẽ còn áp lực hơn, đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ trong công tác giám sát.
Ông phân tích rằng, sự thay đổi trong tư duy làm luật theo hướng luật ngắn gọn, giao vấn đề cụ thể cho Chính phủ, dẫn đến số lượng văn bản dưới luật ngày càng nhiều. Do đó, công tác giám sát cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, kết hợp với hoạt động giải trình và tính toán sâu về hiệu lực văn bản.
Về chế độ báo cáo, Phó Chủ tịch Nguyễn Khắc Định nhắc lại kết luận về việc chuyển từ báo cáo hằng quý sang hằng tháng, nhưng Chủ nhiệm Lê Thị Nga cho biết theo Nghị quyết 560 và 115, quy định vẫn là hằng quý và hằng năm. Tuy nhiên, bà khẳng định Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban có thể báo cáo bất kỳ lúc nào nếu phát hiện vấn đề.
Kết luận và yêu cầu từ Phó Chủ tịch Quốc hội
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh ghi nhận những nỗ lực lớn của Chính phủ và các cơ quan trong việc ban hành khối lượng văn bản lớn năm 2025. Tuy nhiên, ông thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế kéo dài qua nhiều năm chưa được thực hiện dứt điểm.
Ông yêu cầu Chính phủ và các bộ ngành tiếp thu ý kiến, thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị giám sát và khẩn trương ban hành 47 nội dung còn "nợ". Các cơ quan của Quốc hội cần theo dõi quyết liệt và đôn đốc việc thực hiện, nâng cao chất lượng nội dung và tính kịp thời của báo cáo.
Phó Chủ tịch nhấn mạnh, ở địa phương, nếu luật đã ban hành mà không có hướng dẫn chi tiết thì rất khó thực hiện, đặc biệt trong các lĩnh vực như đất đai, đầu tư công. Do đó, báo cáo giám sát sau khi hoàn thiện sẽ được gửi đến các đại biểu Quốc hội và đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử của Quốc hội để nhân dân cùng giám sát.
Giao Văn phòng Quốc hội phối hợp triển khai ngay phần mềm giám sát để tổng hợp và báo cáo hằng tháng, đáp ứng định hướng của lãnh đạo Quốc hội trong việc nâng cao hiệu quả công tác pháp luật.
