Sáng 9/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, trình bày tờ trình của Chính phủ, cho biết dự thảo nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự
Theo dự thảo, cơ quan tố tụng sẽ không truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đủ các điều kiện: không tham nhũng; vì lợi ích chung; hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát, lãng phí tài sản (nếu có thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả); người vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần phát hiện và xử lý tội phạm.
Loại trừ trách nhiệm hình sự với rủi ro khoa học công nghệ
Dự thảo cũng nêu loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nếu đã tuân thủ đúng quy trình, áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa. Trường hợp này áp dụng khi thực hiện nhiệm vụ được giao, gặp thiệt hại do pháp luật chưa điều chỉnh hoặc có mâu thuẫn, nhưng xuất phát từ đòi hỏi cấp thiết thực tiễn, có cách làm đột phá, giải quyết điểm nghẽn, thuộc 3 trường hợp: không tham nhũng; vì lợi ích chung; hoạt động hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến Thường trực Ủy ban nhất trí ban hành Nghị quyết. Về điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm”, ông đề nghị nghiên cứu để không thu hẹp phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng và không tạo sự thiếu thống nhất với các trường hợp tương tự.
Về loại trừ trách nhiệm hình sự với rủi ro khoa học công nghệ, Thường trực Ủy ban cho rằng đây là chính sách mới, quan trọng, khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Tuy nhiên, cần quy định rõ đối tượng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; làm rõ mối quan hệ với Bộ luật Hình sự hiện hành về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới. Cũng cần cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí để bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.
Đối với quy định về miễn, giảm trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện và xử lý kỷ luật, ông Phan Văn Mãi đề nghị rà soát để việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc quyết định tuyệt đối để được hưởng khoan hồng. Ông nhấn mạnh: “Việc áp dụng cần được xem xét trên cơ sở tổng thể về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, động cơ, mục đích, vai trò của người vi phạm, hậu quả xảy ra, khả năng khắc phục và yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý để bảo đảm tính rõ ràng, thống nhất, đồng bộ giữa các quy định.”
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí phương án thí điểm thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù trong thời hạn 3 năm.
