Đề xuất chỉ lập hóa đơn khi khách yêu cầu: Giảm gánh nặng cho hộ kinh doanh
Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA), đề xuất nghiên cứu cơ chế chỉ lập hóa đơn khi người mua yêu cầu đối với các giao dịch đã kê khai, nộp thuế đầy đủ, đặc biệt là giao dịch nhỏ lẻ và bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Theo bà, quản lý thuế cần dựa trên cả dữ liệu dòng tiền và dữ liệu hóa đơn, trong đó dòng tiền là nền tảng quan trọng. Nếu chỉ tập trung vào hóa đơn mà chưa khai thác hiệu quả dữ liệu thanh toán thì vẫn có thể phát sinh tình trạng mua bán hóa đơn trái phép. Cơ chế này có thể giúp giảm thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và giảm khối lượng xử lý hóa đơn nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý thuế.
Chi phí tuân thủ cao: Gánh nặng cho hộ kinh doanh nhỏ
Ủng hộ đề xuất trên, bà Phan Nam An (P. Nhiêu Lộc, TP.HCM), chủ hộ sản xuất kinh doanh hàng thời trang qua sàn thương mại điện tử, cho biết để đáp ứng quy định về hóa đơn điện tử, hộ kinh doanh phải đầu tư phần mềm quản lý bán hàng, phần mềm kế toán, chữ ký số và mua gói hóa đơn điện tử. Tổng chi phí có thể lên tới hơn chục triệu đồng mỗi năm, là gánh nặng đáng kể với các hộ kinh doanh nhỏ.
Tham khảo bảng báo giá phần mềm quản lý bán hàng dành cho hộ kinh doanh cho thấy phần mềm quản lý bán hàng có giá gần 6 triệu đồng/năm, phần mềm kế toán gói cơ bản 2,7 triệu đồng/năm, hóa đơn điện tử từ gói thấp nhất 5.000 hóa đơn cũng gần 3,2 triệu đồng, chữ ký số gói 3 năm có giá hơn 4 triệu đồng…
Bà Phan Nam An nói: "Rất nhiều chi phí để đầu tư cho việc xuất hóa đơn, trong khi khách hàng mua qua sàn thương mại điện tử, qua online thì 100% là chuyển khoản. Mọi giao dịch tiền bạc, đầu vào đầu ra rõ ràng và cơ quan thuế kiểm soát được hết. Việc xuất hóa đơn là không cần thiết vì khách hàng mua lẻ không bao giờ có nhu cầu lấy, nhưng nếu hộ kinh doanh không quen, chắc chắn bị nhầm nhẫn, sai sót liên tục. Trong khi đó, 100% hộ kinh doanh đều phải thuê dịch vụ kế toán để kê khai theo quý, như vậy đến cuối quý mới phát hiện sai sót. Việc điều chỉnh vô cùng nhiêu khê. Nên chúng tôi đề xuất nên bỏ xuất hóa đơn với bán hàng qua sàn thương mại điện tử."
Đề xuất xuất hóa đơn gộp cuối ngày để giảm chi phí
Bà Thanh Loan, kinh doanh hàng gia dụng tại P. Tân Hòa, TP.HCM, cũng đồng tình nhiều cửa hàng có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn giao dịch mỗi ngày dù mỗi giao dịch giá trị rất nhỏ. Việc phải lập hóa đơn cho từng lần bán không chỉ làm tăng chi phí phần mềm, hóa đơn điện tử mà còn phát sinh thêm nhân sự, thời gian thao tác. Bà Thanh Loan kiến nghị: "Quá trình áp dụng chính sách khởi tạo hóa đơn từng lần bán hàng làm tăng chi phí và thời gian tuân thủ cho hộ kinh doanh, khiến họ không thể tập trung mua bán thuận tiện. Nếu được phép xuất hóa đơn điện tử tổng hợp vào cuối ngày đối với khách lẻ không lấy hóa đơn thì sẽ giảm đáng kể chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm nghĩa vụ thuế."
Một chuyên gia thuế tại TP.HCM gợi ý: "Thay vì phải lập hóa đơn cho từng giao dịch giá trị nhỏ, người bán chỉ cần tổng hợp dữ liệu và lập một hóa đơn điện tử vào cuối ngày đối với các trường hợp khách hàng không có nhu cầu lấy hóa đơn. Cách làm này vừa giảm chi phí vận hành, vừa bảo đảm cơ quan thuế vẫn có đầy đủ dữ liệu doanh thu để quản lý, đối chiếu và kiểm soát nghĩa vụ thuế."
Lo ngại thiếu dữ liệu đối chiếu: Ý kiến trái chiều từ chuyên gia
Thạc sĩ Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty CP tư vấn thuế Savitax, đặt vấn đề nếu chỉ lập hóa đơn khi người mua yêu cầu, cơ quan thuế sẽ thiếu dữ liệu để đối chiếu giữa doanh thu, dòng tiền và nghĩa vụ thuế, đặc biệt trong các lĩnh vực có số lượng giao dịch lớn và thanh toán bằng tiền mặt. Bà Huyền nhấn mạnh mục tiêu giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh là cần thiết, nhưng không nên vì vậy mà bỏ quy định bắt buộc xuất hóa đơn điện tử. Bà Huyền nêu: "Trên các sàn thương mại điện tử, doanh thu và dòng tiền đều được ghi nhận, đối soát minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan quản lý giám sát và kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Tuy vậy, với việc không xuất hóa đơn, cơ quan quản lý sẽ không nắm được lượng hàng bán ra lẫn nguồn gốc hàng hóa nhập vào."
Hóa đơn là chứng cứ pháp lý: Luật sư cảnh báo rủi ro
Luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Hãng luật IAM, nói hóa đơn điện tử không chỉ phục vụ quản lý thuế mà còn là chứng cứ pháp lý của giao dịch. Nếu không lập hóa đơn, người mua có thể gặp khó khăn khi bảo hành, khiếu nại hoặc giải quyết tranh chấp. Hơn nữa, đề xuất không xuất hóa đơn điện tử khi bán hàng chưa phù hợp với quy định pháp luật hiện hành. Vì vậy, nếu muốn áp dụng đề xuất này, cần sửa đổi các quy định hiện hành về hóa đơn và quản lý thuế.
Luật sư Toản cũng dẫn chứng về tình trạng "lách" luật: "Trước đây là bà bán phở, ông bán hủ tíu muốn thu tiền mặt, miễn trả qua tài khoản. Nay tình trạng đó chưa biết đã được khắc phục hay chưa, nhưng có phản ánh của một số bậc phụ huynh là khi đóng học phí cho con học tại các trung tâm gia sư, một số nơi yêu cầu đóng trực tiếp bằng tiền mặt thay vì chuyển khoản như mấy năm trước. Thậm chí có nơi nói rõ trung tâm khuyến khích thu tiền mặt."
Giải pháp thay thế: Tự động hóa khởi tạo hóa đơn điện tử
Luật sư Toản đề nghị để giảm gánh nặng chi phí tuân thủ, thay vì bỏ nghĩa vụ hóa đơn, ngành thuế nên đẩy mạnh tự động hóa việc khởi tạo hóa đơn điện tử từ dữ liệu bán hàng và thanh toán. Khi đó, hộ kinh doanh không phải thao tác kê khai thủ công, chi phí hóa đơn điện tử có thể giảm mạnh còn cơ quan quản lý vẫn kiểm soát được doanh thu và dòng tiền. Việc bắt buộc xuất hóa đơn điện tử không chỉ nhằm phục vụ người mua mà còn là công cụ quan trọng để cơ quan thuế quản lý doanh thu và đối chiếu dòng tiền. Nếu không có dữ liệu hóa đơn, việc kiểm soát nghĩa vụ thuế sẽ gặp nhiều khó khăn.
