Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình bày tờ trình tóm tắt dự án Luật Hải quan sửa đổi, nhấn mạnh sự cấp thiết của việc cập nhật luật sau 12 năm thực hiện và 5 lần sửa đổi, trước yêu cầu phát triển của Cách mạng công nghiệp 4.0 và thương mại điện tử.
Nội dung sửa đổi chính
Dự thảo Luật kéo dài thời hạn lưu trữ hàng hóa tại kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế và địa điểm thu gom hàng lẻ, đồng thời bãi bỏ thủ tục xin gia hạn nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Ngoài ra, dự thảo bổ sung quy định riêng về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử, đảm bảo tính đồng bộ với Luật Thương mại điện tử.
Dự thảo cũng sửa đổi 15 điều để chuẩn hóa chức danh, tên gọi, chức năng và nhiệm vụ phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước mới; quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quy hoạch, thiết kế và xây dựng công trình liên quan đến khu thương mại tự do.
Kiểm định hải quan và thẩm tra
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật và cơ bản tán thành phạm vi sửa đổi. Về đề xuất bổ sung quy định về kiểm định hải quan, Ủy ban đề nghị làm rõ phạm vi, căn cứ, phương pháp và trình tự kiểm định; phân định rạch ròi giữa kiểm định hải quan với các hoạt động đánh giá chuyên ngành khác; quy định cụ thể về quyền khiếu nại của doanh nghiệp, giá trị pháp lý của kết quả kiểm định, cũng như cơ chế xử lý khi có kết quả đánh giá lại.
Liên quan thí điểm mô hình hải quan là đầu mối kiểm tra chuyên ngành duy nhất, Ủy ban đánh giá cao giải pháp kết nối, chia sẻ dữ liệu qua Cơ chế một cửa quốc gia. Thường trực Ủy ban đề xuất Chính phủ nghiên cứu đổi mới toàn diện mô hình này, trong đó cơ quan hải quan đóng vai trò đầu mối thống nhất tiếp nhận, điều phối và thực hiện kiểm tra chuyên ngành.
Thúc đẩy tuân thủ tự nguyện
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh lần sửa đổi này cần đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro, từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu, từ quản lý hành chính sang phục vụ phát triển, thúc đẩy tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp. Ông đánh giá cao việc bổ sung quy định về quản lý tuân thủ, chuyển từ phân luồng xanh, vàng, đỏ tại thời điểm thông quan sang quản lý doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình hoạt động.
Chủ tịch Quốc hội nhận định sự thay đổi này đưa doanh nghiệp từ vị thế "đối tượng bị kiểm tra, giám sát" thành "đối tác tự nguyện tuân thủ", được cơ quan hải quan hỗ trợ tối đa nâng cao năng lực quản lý nội bộ. Dự thảo chuyển từ cơ chế doanh nghiệp ưu tiên sang phân loại mức độ tuân thủ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao được giảm tần suất kiểm tra sau thông quan.
Kết luận và yêu cầu hoàn thiện
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi sang hải quan số, hải quan thông minh; tăng cường quản trị, kết nối và chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với bảo đảm an toàn, an ninh thông tin.
Đối với quy định về kiểm định hải quan, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng làm rõ nội hàm, tiêu chí kỹ thuật, căn cứ, phương pháp và phạm vi kiểm định; xác định rõ thời điểm áp dụng; quy định cụ thể trình tự, thủ tục và căn cứ pháp lý; bảo đảm quyền tự khắc phục vi phạm và quyền khiếu nại của người khai hải quan.
